ਚਰਖਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿੰਞਣ
ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੱਤਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ, ਗੱਪਾਂ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਬੀਤਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਿੰਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮਿੱਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਰਾ ਸਿਆਲ ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਾਜ ਲਈ ਕਪਾਹ ਕੱਤਦੀਆਂ, ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਚਰਖਾ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਬਣ ਗਿਆ, ਸਹੇਲੀਆਂ, ਪਹਿਲੇ ਪਿਆਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਹਰ ਕੁੜੀ ਦਾ ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਮੁਕਾ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਗਏ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਲਈ ਕੱਤਣਾ ਉਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਹ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਲਾੜੀ, ਯਾਨੀ ਰੂਹ, ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲੋਂ ਸੱਦਾ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਮੁੱਕਦਾ ਧਾਗਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਹੋਰ ਸ਼ਗਨ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਹਿਮ
ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੋਲਦਾ ਕਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ, ਬਾਬਲ’: ਲਾੜੀ ਦਾ ਵਿਦਾਇਗੀ ਗੀਤ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਉੱਡ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਕੋਇਲ ਦੀ ਕੂਕ, ‘ਪੀ ਕਹਾਂ’ ਪੁਕਾਰਦਾ ਪਪੀਹਾ ਅਤੇ ਨੱਚਦਾ ਮੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੀਂਹ ਆ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਦੂਰ ਹੈ।
ਬਹੁਤੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੋ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਇਸੇ ਲਈ ਬਾਲ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਕਾਲਾ ਟਿੱਕਾ, ਕਾਲਾ ਧਾਗਾ, ਅਤੇ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚਾਂ।
ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਛਿੱਕ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਬਹਿ ਜਾਓ; ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਖੁਰਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੈਸਾ; ਹਿਚਕੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।