ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ

ਸਮਾਣਾ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਿਗਨਲ ਚੌਕੀ ਜਿੱਥੇ 1897 ਵਿੱਚ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਪਲਟਣ ਦੇ 21 ਫ਼ੌਜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬੰਦੇ ਤੱਕ ਲੜੇ।

ਜਿੱਥੇ 326 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਮਕਦੂਨੀਆ ਦੇ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਜਿਹਲਮ (ਯੂਨਾਨੀ: ਹਾਈਡਾਸਪੀਜ਼) ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਪੋਰਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 1971 ਦੀ ਬਖ਼ਤਰਬੰਦ ਲੜਾਈ।

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਲੜਾਈਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ: 1526, 1556 ਅਤੇ 1761।

ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਕਸਬਾ, ਜਿੱਥੇ 1739 ਵਿੱਚ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ।

ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ, 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1849।

ਖੇਮਕਰਨ ਦੇ ਕੋਲ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ–ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੀ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ।

ਸਿੰਧ ਦੇ ਪੱਤਣ ਉੱਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ। 1813 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, 1688 ਵਿੱਚ, ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ।

ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੋਈ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਫ਼ਰਵਰੀ 1846 ਦੀ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਲੜਾਈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੀ।

ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਛੋਗਿੱਲ ਨਹਿਰ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ, ਸਤੰਬਰ 1965 ਵਿੱਚ ਘਮਸਾਣ ਲੜਾਈ ਦੀ ਥਾਂ।

ਖ਼ੈਬਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜੋ 1837 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਦਸੰਬਰ 1845 ਦੀ ਦੋ ਦਿਨਾ ਲੜਾਈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।

ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, 18 ਦਸੰਬਰ 1845।

1819 ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।

ਜਨਵਰੀ 1846 ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ।

ਜਿੱਥੇ 1191 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ 1192 ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।

ਜਿੱਥੇ ਮਾਰਚ 1748 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।

ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਜਿੱਥੇ ਮਈ 1710 ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ। ਉੱਚਾ ਫ਼ਤਿਹ ਬੁਰਜ ਹੁਣ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ 1691 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਨਗਰ। ਰੋਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੜੀ ਗਈ।

ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸਿੱਕੇ ਚਲਾਏ।

ਕਾਬੁਲ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ 1823 ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਹੱਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

1709 ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਆ। ਸਢੌਰੇ ਦੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਭੰਗਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਈ ਲੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰੇ ਸਨ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਹਾਕਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।

ਰਾਵੀ ਦੀ ਬਾਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਉੱਤੇ 1857 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖਰਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ।

ਜਨਵਰੀ 1849 ਵਿੱਚ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜਿੱਥੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਘ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1715 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਨੇ 1634 ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

ਕਦੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ। ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ 1705 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ 'ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰ' ਪੈ ਗਿਆ। ਹਰ ਜਨਵਰੀ ਇੱਥੇ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵੱਲੋਂ ਨਵੰਬਰ 1709 ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਗਰ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਜੱਲਾਦਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ।

ਬਿਆਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦਲਦਲੀ ਇਲਾਕਾ ਜਿੱਥੇ 1746 ਦੇ ਛੋਟੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਫ਼ਰਵਰੀ 1762 ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੀ ਥਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਹੀਰ ਨੂੰ ਜਾ ਘੇਰਿਆ।

ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 1848 ਵਿੱਚ ਚਨਾਬ ਉੱਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਝੜਪ।

ਤੋ-ਯੋ ਦੇ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੋਲ, ਜਿੱਥੇ ਦਸੰਬਰ 1841 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

ਜਿੱਥੇ ਮਈ 1831 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰੇਲਵੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ।

ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਏ ਨੇ 1761 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸੂਬੇਦਾਰ ਖ਼ਵਾਜਾ ਆਬਿਦ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।