ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (ਦੀਵਾਲੀ 1762)
ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਲੀ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਡੱਕ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ 1762 ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ।
ਲਾਹੌਰ ਬੈਠੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 17 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਚੱਲੀ ਘਮਸਾਣ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲਿਆ। ਰਾਤ ਪੈਣ ਉੱਤੇ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ, ਅਬਦਾਲੀ ਲਾਹੌਰ ਪਰਤ ਗਿਆ।
ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਹਰਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਮਿਸਲਾਂ, ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ, 1709 – 1799
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਸਬੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਜਲਾਦਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਢੌਰੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭਾਜੜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ, ਉਹ ਬੰਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਰਹਿੰਦ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਖਿਸਕ ਗਿਆ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਿੱਲ ਖਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਲੁੱਟੀ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਤਾਊਸ ਅਤੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾਮਈ – ਜੂਨ 1746 · ਕੋਈ 7,000 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 3,000 ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ (ਰਵਾਇਤੀ ਅੰਕੜੇ)'ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ'। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ਨੇ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦੇ ਛੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਬਦਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ੍ਹੋ-ਸਾਹਮਣੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ। ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।