ਵੇਦ, ਸਿਕੰਦਰ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ
ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਤਰਪ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਮੌਰੀਆ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਬੋਧੀ ਰਾਜ।
ਅਣਪਛਾਤਾ · ਵਿਕੀਮੀਡੀਆਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤਰ ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ, ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਪੂ. ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲਾਈ ਗਣਰਾਜਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਸੀ: ਟੈਕਸਲਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਲਾ ਗੰਧਾਰ, ਚਨਾਬ ਕੰਢੇ ਸਾਗਲ ਦੇ ਮੱਦਰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਕੇਕਯ ਅਤੇ ਕੰਬੋਜ, ਜੋ ਮੁੱਢਲੇ ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਜਨਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾਰਾ ਨੇ ਲਗਭਗ 518 ਈ. ਪੂ. ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ; ਸਿਕੰਦਰ 326 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਜਿਹਲਮ ਕੰਢੇ ਪੋਰਸ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਮੌਰੀਆ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਟੈਕਸਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਉਕਰਵਾਏ। ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਕੁਸ਼ਾਣਾਂ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਬੁੱਤਘਾੜਿਆਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੂਣਾਂ ਨੇ ਮੱਠ ਲੁੱਟੇ, ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਦੱਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗਣਰਾਜ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਯੌਧੇਯ ਅਤੇ ਸਾਗਲ ਦੇ ਮੱਦਰਕ, ਆਪਣੇ ਸਿੱਕੇ ਘੜਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਮਰਾਟ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਵਾਲਾ ਥੰਮ੍ਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ
ਕੀ ਹੋਇਆ
18 ਘਟਨਾਵਾਂ- ਲਗਭਗ 1900 ਈ. ਪੂ.ਸਿੰਧ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਪਤਨ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਰਾਹ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੰਗੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਲਗਭਗ 1500 ਈ. ਪੂ.ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ
ਇਸੇ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਸੂਕਤ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ, ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
- ਲਗਭਗ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਪੂ.ਦਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨੀ, ਰਾਵੀ ਉੱਤੇ ਲੜੀ ਗਈ।
- ਲਗਭਗ 600 ਈ. ਪੂ.ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂਜਨਪਦ
ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਾਲਾ ਗੰਧਾਰ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਕੰਬੋਜ, ਮੁਢਲੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਲਗਭਗ 518 ਈ. ਪੂ.ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਿੱਤ
ਦਾਰਾ ਪਹਿਲਾ ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਤੱਕ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਖ਼ਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
- ਲਗਭਗ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈ. ਪੂ.ਪਾਣਿਨੀ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ
ਅਟਕ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਲਾਤੁਰ ਦਾ ਪਾਣਿਨੀ ਅਸ਼ਟਾਧਿਆਈ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਕਰਣ ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਾਸਕੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ।
- 326 ਈ. ਪੂ.ਜਿਹਲਮ ਉੱਤੇ ਸਿਕੰਦਰ
ਸਿਕੰਦਰ ਪੋਰਸ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਬਿਆਸ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- 325 ਈ. ਪੂ.ਮੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
- ਲਗਭਗ 317 ਈ. ਪੂ.ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ
ਮੌਰੀਆ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
- ਲਗਭਗ 260 ਈ. ਪੂ.ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ
ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ, ਕਦੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਖੁਦਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ. ਪੂ.ਮੌਰੀਆਂ ਹੇਠ ਤਕਸ਼ਿਲਾ
ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
- ਲਗਭਗ 180 ਈ. ਪੂ.ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜ
ਬਾਖ਼ਤਰ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜੇ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿਨਾਂਡਰ ਸਾਗਲ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਲਗਭਗ 46 ਈ.ਪਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਤਕਸ਼ਿਲਾ
ਹਿੰਦ-ਪਾਰਥੀ ਰਾਜਿਆਂ ਹੇਠ ਤਕਸ਼ਿਲਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਰੇ ਈਸਾਈ ਦੰਤਕਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਸੂਲ ਥੋਮਾ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
- ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈ.ਕਨਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ
ਕੁਸ਼ਾਣਾਂ ਹੇਠ ਯੂਨਾਨੀ-ਹਿੰਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਕਲਾ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਤੱਕ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਲਗਭਗ 350ਸਮੁੰਦਰਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਣਰਾਜ
ਗੁਪਤ ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਥੰਮ੍ਹ ਯੌਧੇਯਾਂ, ਮਦਰਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਗਣਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਲਗਭਗ 470ਹੂਣ
ਅਲਖ਼ੋਨ ਹੂਣ ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਬੋਧੀ ਮੱਠ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- 712ਅਰਬ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਉਮੱਈਆ ਫ਼ੌਜ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
- 9ਵੀਂ ਸਦੀਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ
ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਘਰਾਣਾ ਕਾਬੁਲ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੋਕ
7 ਲੋਕ
ਜਿਹਲਮ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਵਿਚਕਾਰ ਪੌਰਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹਾਈਡਾਸਪੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਹਾਰਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
326 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਪੋਰਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੱਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਉੱਤੇ ਧਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ।
ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਬਾਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਚਾਣਕਿਆ ਨਾਲ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।
ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਗਲ (ਸਿਆਲਕੋਟ) ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮਿਲਿੰਦ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਭਿਖਸ਼ੂ ਨਾਗਸੇਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬਹਿਸ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਮਰਾਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਤੂਪ ਬਣਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੂੰ 1001 ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਕੋਲ ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਹਰਾਇਆ। ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਲਿਆ।
ਤੁਰਕ ਸੁਲਤਾਨ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸਤਾਰਾਂ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ।