ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ। ਉਹ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬੋਲੀ, ਛੋਟੇ ਗਾਏ ਬੰਦ, ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਟੇਕ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਿੱਧੇ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਨੈ। ਬੋਲੀਆਂ ਸਹੁਰਿਆਂ, ਪਤੀਆਂ, ਰਸੋਈ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਤਾਂਘ ਬਾਰੇ ਛੇੜਦੀਆਂ, ਗਿਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਖ਼ੌਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਆਟਾ ਪੀਹਣਾ, ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ, ਬਾਲ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਦੇਣਾ, ਸੱਸ ਨਾਲ ਝਗੜਨਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।
ਗਿੱਧਾ ਸਾਉਣ ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ, ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਹਨ।
ਹੋਰ ਨਾਚ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਖੇਡ
ਮਾਝੇ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਵਾਢੀ ਦਾ ਨਾਚ, ਹੁਣ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਨਾਚ।
▶ ਵੇਖੋ
ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਧੀਮਾ, ਝੂਮਦਾ ਨਾਚ, ਢੋਲੀ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।
▶ ਵੇਖੋ
ਸੋਟੀ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖ ਕਲਾ, ਜੋ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੁੱਡੀਮਰਦਾਂ ਦਾ ਜਿੱਤ ਦਾ ਨਾਚ, ਢੋਲ ਉੱਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੇ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੇ, ਸਾਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸੰਮੀਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਾਚ, ਉੱਚੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਛੜੇ ਮਹਿਬੂਬ ਲਈ ਗੀਤ ਨਾਲ।
ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਗਿੱਧਾ: ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਟੋ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਬੁਗਚੂ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਖੜਕਦੇ ਹਨ।
▶ ਵੇਖੋਧਮਾਲਸੂਫ਼ੀ ਦਰਗਾਹਾਂ ਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਵਜਦ ਵਾਲਾ ਨਾਚ, ਜੁਮੇਰਾਤ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਢੋਲ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ, ਜਦੋਂ ਲਾੜੀ ਜਾਂ ਲਾੜੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਵਿਆਂ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।