ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ

ਸੋਹਣੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਘੁਮਿਆਰ ਤੁੱਲੇ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਰੰਗੇ ਮਟਕੇ ਵਪਾਰ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਬੁਖ਼ਾਰੇ ਦਾ ਸੌਦਾਗਰ ਇੱਜ਼ਤ ਬੇਗ ਖ਼ਰੀਦਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਮੁਕਾ ਕੇ ਉਹ ਚਨਾਬ ਦੇ ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਨਾਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਹਣੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਘੁਮਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਰਾਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਪੱਕੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਤਰਦੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਦੀ ਨਣਾਨ ਭੇਤ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਘੜਾ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਹਣੀ ਹਨੇਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ, ਘੜੇ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੋ ਕੇ ਖੁਰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਨਾਬ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਹੀਂਵਾਲ ਪਰਲੇ ਕੰਢਿਓਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ, ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਸੁਣਾਈ, ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ ਵਾਲਾ ਚਿੱਤਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਚਨਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।