ਕਿੱਸੇ: ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਨ ਦੁਖਾਂਤ: ਝੰਗ ਦੀ ਹੀਰ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਵੰਝਲੀ ਵਾਲਾ ਰਾਂਝਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਵਿਛੋੜਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸੱਸੀ ਆਪਣੇ ਅਗਵਾ ਹੋਏ ਪਤੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਥਲ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ।

ਬਾਰ ਦਾ ਰੌਬਿਨ ਹੁੱਡ: ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤ ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਚੁੱਕੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਛੁਡਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਹਰ ਧੂਣੀ ਉੱਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ: ਖਰਲਾਂ ਦਾ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਘੁਮਿਆਰ ਦੀ ਧੀ ਸੋਹਣੀ ਹਰ ਰਾਤ ਘੜੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਚਨਾਬ ਤਰ ਕੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੱਕਾ ਘੜਾ ਕੱਚੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।

ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪੂਰਨ, ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਉੱਤੇ ਅੰਗ ਵੱਢ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਬਣ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰਨ ਦਾ ਮਤਰੇਆ ਭਰਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਸੂਰਮਾ ਰਾਜਾ ਜੋ ਦਿਓਆਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਚੌਪੜ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਫ਼ੌਲਾਦੀ ਉੱਤੇ ਲੂਣ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ।

ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਮੌੜ ਦੇ ਡਾਕੂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ।

ਸਮਾਓਂ ਦੇ ਉਸ ਬੰਦੇ ਦੀ ਗਾਥਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲਈ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਹੋਇਆ।