ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ
712 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਅਰਬ ਜਿੱਤ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੂਫ਼ੀ ਉਸਤਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਿਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 53% ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲਗਭਗ 98% ਹਨ।
- ਤੌਹੀਦ
- ਰੱਬ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਏਕਤਾ, ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਧੁਰਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਬਣਾਇਆ।
- ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
- ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਮਾਰਗ। ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਈਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲਿਆਂ ਨੇ ਘੜਿਆ: ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਚਿਸ਼ਤੀ, ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਾਦਰੀ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦੇ ਸੁਹਰਵਰਦੀ, ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ।
- ਪੀਰ ਅਤੇ ਮੁਰੀਦ
- ਰੂਹਾਨੀ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਚੇਲੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ। ਪੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਗਾਹਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਸਭ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈਆਂ।
- ਜ਼ਿਕਰ, ਸਮਾਅ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲੀ
- ਦੁਹਰਾਏ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਦਰਗਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਉਰਸ
- ਕਿਸੇ ਸੰਤ ਦੀ ਬਰਸੀ, ਰੱਬ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ 'ਵਿਆਹ', ਜੋ ਪਾਕਪਟਨ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਦਰਬਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਦਰਗਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰਾਂ
- 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਦਿਓਬੰਦੀ, ਬਰੇਲਵੀ ਅਤੇ ਅਹਿਲ-ਏ-ਹਦੀਸ ਲਹਿਰਾਂ ਤੱਕ, ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ।
- ਅਹਿਮਦੀਆ
- 1889 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਲਹਿਰ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਐਲਾਨਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਥਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੱਡੇ ਕਵੀ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਦਰਗਾਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ)। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਦਾਤਾ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼, ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀਆਂ ਦਰਗਾਹਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।
ਦਰਗਾਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਹਿਰ, 1818 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ 1848 ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੇ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਮੱਧਕਾਲੀ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਗਾਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ।
ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦਰਗਾਹ, ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੀਰ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮਗਾਹ।
The Sufi lineages
Teacher to discipleScroll sideways to see the whole tree →
Teacher to disciple, simplified. Dashed lines skip generations: the Qadiri saints of the Punjab belonged to Abdul Qadir Jilani's order but lived centuries after him. Darker boxes are poets and saints of the Punjab with their own pages. Mian Mir was a friend of Guru Arjan; Sikh tradition says he laid the foundation stone of the Harmandir Sahib.