ਸਿੱਖੀ
16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗੁਰੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਘੜੀ ਗਈ। ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲਗਭਗ 58% ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ 2.5–3 ਕਰੋੜ।
- ੴ (ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ)
- ਇੱਕ ਕਰਤਾ, ਰੂਪ ਜਾਂ ਅਵਤਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਇਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਨਾਮ
- ਰੱਬੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਕਰਮਕਾਂਡ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਦਰ ਅਤੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਹਉਮੈ
- ਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਆਪਾ-ਕੇਂਦਰਿਤਾ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ। ਗੁਰਮੁਖ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਨਮੁਖ ਇਸ ਦੇ ਵੱਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹ
- ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ: ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਓ, ਜੋ ਹੈ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕੋ। ਤਿਆਗ ਨਾਲੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਹੈ।
- ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ
- ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਫ਼ਤ ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਜ਼ਾਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕੱਠਾ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਮੀਰੀ–ਪੀਰੀ
- ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਇਕੱਠੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਹਨ।
- ਖ਼ਾਲਸਾ
- 1699 ਵਿੱਚ ਸਾਜਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੰਥ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕੇਸ, ਕੰਘਾ, ਕੜਾ, ਕਛਹਿਰਾ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨ।
- ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ
- 1708 ਤੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਜਿਊਂਦਾ ਗੁਰੂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ।
ਥਾਵਾਂ
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੁਆਲੇ ਵਸਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉਸਾਰਿਆ, ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਉਦੋਂ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਪਿੰਡ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1469 ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ।
1665 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ। ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਬਹਾਰ ਇੱਥੇ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ 1705–06 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਬੀੜ ਲਿਖਵਾਈ। 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਨਗਰ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਵਸਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ, ਸਾਂਝੀ ਰਸੋਈ ਚਲਾਈ ਅਤੇ 1539 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ੇ ਦਾ ਲਾਂਘਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦਾ ਨਗਰ, 84 ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬਾਉਲੀ ਨਾਲ। ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਗਰ ਛਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਦਸ ਗੁਰੂ
1469 – 1708ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਧਰਮ: ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਖੋਖਲੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸਿਖਾਈ।
ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਨਾਲ ਲੰਗਰ ਚਲਾਈ ਰੱਖਿਆ।
ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਜੋ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਲੰਗਰ ਨੂੰ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨੇਮ ਬਣਾਇਆ, ਸਤੀ ਅਤੇ ਪਰਦੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ।
ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਲਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ, ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ।
ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ, 1604 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਬਣੇ, 1606 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ, ਪਹਿਨੀਆਂ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਿੱਖ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ।
ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਆਪਣੀ ਕੋਮਲਤਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਦਵਾਖ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਚਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦਸਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।
ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ੇ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।
ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ, 'ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ'। ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ 1675 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਦਿੱਤਾ।
ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਕਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ, ਜਿਊਂਦਾ ਗੁਰੂ: ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਤੀਹ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ 1,430 ਅੰਗ, 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ।
The Gurus' family tree
How the Guruship passedScroll sideways to see the whole tree →
Guru Gobind Singh's four sons, the Sahibzade, were all killed in 1704; in 1708 he passed the Guruship to the scripture and to the Khalsa. Guru Nanak passed over his own sons for his disciple Lehna, renamed Angad; Angad did the same. From Guru Ram Das on, the Guruship stayed in the Sodhi family, but not always with the eldest: Prithi Chand, Dhir Mal and Ram Rai each set up rival claims.
The Panj Pyare
Where the first Khalsa came from, 1699How the Guru Granth Sahib is arranged
1,430 angsScroll sideways to see the whole figure →
Each row is 143 angs of the standard 1,430-ang Guru Granth Sahib; hover any section for its angs. Within each raag the hymns are arranged by form and by Guru, in order, with the bhagats' hymns at the end. Small raags are named in the list of starting angs below the figure.
Where each raag begins
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ
Five centuries in the Guru Granth Sahibਪੰਜ ਤਖ਼ਤ
The seats of Sikh authority- 1Akal Takht ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
Built by Guru Hargobind, 1606: the throne of the Timeless, seat of temporal authority
- 2Takht Sri Kesgarh Sahib Anandpur
Where Guru Gobind Singh created the Khalsa, 1699
- 3Takht Sri Damdama Sahib Talwandi Sabo
Where he completed the Guru Granth Sahib, 1706; a Takht since 1966
- 4Takht Sri Patna Sahib Patna
Birthplace of Guru Gobind Singh, 1666
- 5Takht Sri Hazur Sahib Nanded
Where he passed the Guruship to the Guru Granth Sahib and died, 1708
ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਥ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਵਾ ਦੋ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੋਈ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਫਿਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਇਟਲੀ, ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਖਾੜੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਕਦੇ ਲੱਖਾਂ ਸਿੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਬਚੇ ਹਨ।
ਪਰਵਾਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਮਲਾਇਆ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਬਰਮਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਿੱਖ ਕਾਮੇ ਪੋ ਘਾਟੀ ਦੀ ਉਸ ਡੇਅਰੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਾਰਮੇਸਾਨ ਪਨੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। 1950ਵਿਆਂ ਅਤੇ 60ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਆਬੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਦੇ ਢਲਾਈਖ਼ਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਊਥਾਲ ਆਏ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ, ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕੇਸ, ਅਣਕੱਟੇ ਵਾਲ; ਕੰਘਾ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਕੰਘੀ; ਕੜਾ, ਸਰਬ-ਲੋਹ ਦਾ ਕੜਾ; ਕਿਰਪਾਨ; ਅਤੇ ਕਛਹਿਰਾ। ਬਹੁਤੇ ਹੋਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕੇਸ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਕੇਸ ਕਟਾਉਂਦਿਆਂ ਵੀ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਿੱਖ ਮਰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰ ਔਰਤ ਕੌਰ ਅਖਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਂ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।
ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਲੰਗਰ, ਸਾਂਝੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਵਰਗ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕਾਉਣਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਾਤ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ। ਜੱਟ ਸ਼ਾਇਦ ਪੇਂਡੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਨ; ਖੱਤਰੀ ਅਤੇ ਅਰੋੜੇ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਪਾਰੀ ਜ਼ਾਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸੇ ਗੁਰੂ ਬੇਦੀ, ਤ੍ਰੇਹਣ, ਭੱਲਾ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਗੋਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਏ, ਲਗਭਗ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਨ; ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆਂ, ਮਜ਼੍ਹਬੀਆਂ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਾਣ ਹੈ। ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਂ ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: Facts and Details, 'Sikhs: their numbers, identity and characteristics' ਅਤੇ 'History of the Sikhs'; Smarthistory (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਈ ਐਲੀਨੋਰ ਨੈਸਬਿਟ); ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011; Statista 2020।
The daily prayers
Nitnem, from amrit vela to nightScroll sideways to see the whole figure →
Inside a gurdwara
What you will findScroll sideways to see the whole figure →