ਲੋਥਲ
ਖੰਭਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਨਗਰ, ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੁੰਡ, ਮਣਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਦੰਦ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ।
ਲੋਥਲ ਖੰਭਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਗਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੀਜ਼ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਖੁਦਾਈਕਾਰ ਐੱਸ. ਆਰ. ਰਾਓ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜਵਾਰ-ਭਾਟੇ ਵਾਲੀ ਗੋਦੀ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜਲ-ਭੰਡਾਰ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਣਕੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਗੋਦਾਮ ਜਿੱਥੇ ਮਾਲ ਦੀਆਂ ਸੀਲਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਥਲ ਦਾ ਹਾਥੀ-ਦੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਦੋ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ।
ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਥਾਂ, ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਾਅ ਉੱਤੇ: ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ 150 ਹੈਕਟੇਅਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ 23,500 ਲੋਕ।
ਸਿੰਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭਿਆ ਸ਼ਹਿਰ, 'ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਟਿੱਬਾ', ਵੱਡੇ ਇਸ਼ਨਾਨ-ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸੱਤ ਸੌ ਖੂਹਾਂ ਨਾਲ।
ਸ਼ਾਇਦ ਸਿੰਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੰਜਰਾਂ ਨੇ ਸਿੰਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡੀਐਨਏ ਦਿੱਤਾ।
ਲੂਣੇ ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਸਿੰਧ ਸ਼ਹਿਰ, ਚੱਟਾਨ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਜਲ-ਭੰਡਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਵੱਡੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਫੱਟੇ ਨਾਲ।
ਸੁੱਕੇ ਘੱਗਰ ਉੱਤੇ 'ਕਾਲੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ' ਦਾ ਨਗਰ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਖੋਦੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਹੇ ਖੇਤ ਅਤੇ ਹਵਨ-ਵੇਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ।
ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਿੰਧ ਨਗਰ, ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਜੜ੍ਹ।