ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ

ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਹੜੱਪਾ ਤੋਂ ਕੋਈ 600 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ। ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਲਗਭਗ 250 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ 30,000 ਤੋਂ 60,000 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।

ਇਸ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਟਿੱਬੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਇਸ਼ਨਾਨ-ਕੁੰਡ, ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਹੇਠਲਾ ਨਗਰ ਚੌੜੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੁਸਲਖ਼ਾਨਿਆਂ, ਅਤੇ ਢਕੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਨਾਲ। ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਦੱਬ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁੜ ਬਣਿਆ। ਪੁਜਾਰੀ-ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ ਇੱਥੇ ਮਿਲੇ।

ਆਰ. ਡੀ. ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ 1922 ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਮਾਰਸ਼ਲ, ਮੈਕੇ ਅਤੇ ਵ੍ਹੀਲਰ ਨੇ। 1980 ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਥਾਂ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਸ਼ੋਰੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਹੇਠ ਭੁਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।