مندر، مسجداں اتے گوردوارے
ہر دھرم دے پوتر استھان، کٹاس راج توں ہرمندر صاحب اتے بادشاہی مسیت تک۔
سبھ توں مشہور پہلاں
گرو رامداس ولوں اک پوتر سروور دوالے وسایا۔ گرو ارجن نے ایس دے وچکار ہرمندر صاحب بݨایا، اتے گرو ہرگوبند نے ایس دے ساہمݨے اکال تخت اساریا، پنج تختاں وچوں پہلا۔
لال ریتلے پتھر دی وڈی مسجد جو اورنگزیب نے 1671–73 وچ لاہور قلعے دے نال بݨائی، تن صدیاں تک دنیا دیاں سبھ توں وڈیاں مسجداں وچوں اک۔ 1856 وچ ابادت لئی موڑے جاݨ توں پہلاں رݨجیت سنگھ دیاں فوجاں نے ایس نوں چھاوݨی اتے انگریزاں نے بارودخانے وجوں ورتیا۔
1665 وچ گرو تیغ بہادر ولوں وسایا۔ گرو گوبند سنگھ نے 1699 دی وساکھی نوں ایتھے خالصہ ساجیا۔ تخت سری کیسگڑھ صاحب اوس تھاں اتے ہے، اتے ہر بہار ایتھے ہولا محلہ ہندا ہے۔
جتھے 1708 وچ گرو گوبند سنگھ گرو گرنتھ صاحب نوں گریائی دے کے جوتی جوت سمائے۔ ایتھے ہی اوہ بندا سنگھ نوں ملے۔ تخت سچکھنڈ سری ہزور صاحب۔
1590 وچ گرو ارجن ولوں وسایا، کسے وی گوردوارے دے سبھ توں وڈے سرووراں وچوں اک نال۔ گرو نے ایتھے کوڑھیاں لئی اک گھر وی بݨایا۔
اوہ نگر جو گرو نانک نے آپݨیاں یاتراواں توں بعد راوی کنڈھے وسایا۔ اوہناں نے ایتھے کھیتی کیتی، سانجھی رسوئی چلائی اتے 1539 وچ ایتھے ہی جوتی جوت سمائے۔ 2019 وچ بھارت توں بناں ویزے دا لانگھا کھلھیا۔
جمنا اتے، جتھے نوجوان گرو گوبند سنگھ لگبھگ 1685 توں 1688 تک رہے، کوتا لکھدے اتے آپݨے دربار وچ 52 کوی اکٹھے کردے۔
1666 وچ گرو گوبند سنگھ دا جنم استھان۔ تخت سری ہرمندر جی، پنج تختاں وچوں اک۔
شوالک دیاں تلہٹیاں وچ، گرو ہرگوبند دے پچھلے سالاں اتے گرو ہررائے دا ٹکاݨا، جنہاں نے ایتھے جڑی-بوٹیاں دا دواخانا اتے چڑیاگھر رکھیا۔ سکھ اج وی ستلج وچ جل پرواہ کرن لئی پھل ایتھے لیاوندے ہن۔
جتھے گرو نانک دا ماتا سلکھݨی نال ویاہ ہویا؛ ویاہ ہر سال گوردوارہ کندھ صاحب وچ منایا جاندا ہے۔
امرتسر دا وڈا ہندو مندر، 1921 وچ ہرمندر صاحب دی شیلی وچ مڑ بݨیا، آپݨے پوتر سروور وچ کھڑھا۔
1634–41 وچ شاہجہان دے لاہور دے صوبیدار وزیر خان ولوں دلی دروازے دے اندر بݨوائی، اتے چمکدار ٹائیلاں اتے کندھ-چتراں نال ڈھکی: پنجاب دی سبھ توں شنگاری مغل مسجد۔
اک چٹان دوالے بݨیا گوردوارہ جس اتے گرو نانک دے ہتھ دا پنجا دسیا جاندا ہے۔ پاکستان وچ سبھ توں ودھ درشناں والے سکھ استھاناں وچوں اک۔
لوݨ دی پہاڑی لڑی وچ اک سروور دوالے ہندو مندر، جس بارے کہا جاندا ہے کہ اوہ شو دے ہنجھواں نال بھریا۔ سبھ توں پراݨے ہندو شاہی کال دے ہن، اتے کہا جاندا ہے کہ پانڈواں نے آپݨے بنواس دا کجھ حصہ ایتھے بتایا۔
گرو نانک دا جنم استھان، ادوں رائے بھوئے دی تلونڈی پنڈ۔ گوردوارہ جنم استھان اوس گھر دی نشاندیہی کردا ہے جتھے اوہ 1469 وچ جمے۔
کرتارپور لانگھے دا بھارتی سرا، راوی دے پار کرتارپور صاحب دے ساہمݨے۔
جتھے گرو نانک نے مودیخانے وچ کم کیتا اتے، روایت انسار، ایہہ اعلان کرن توں پہلاں کہ نا کوئی ہندو ہے نا مسلمان، تن دن ویئیں ندی وچ الوپ رہے۔
جتھے دسمبر 1704 وچ سرہند دے صوبیدار وزیر خان دے حکم نال گرو دے چھوٹے صاحبزادے، لگبھگ نوں اتے چھے سال دے، نیہاں وچ چݨ کے شہید کیتے گئے۔ بندا سنگھ نے 1710 وچ شہر فتح کیتا۔
بیاس اتے گرو امرداس دا نگر، 84 پوڑیاں والی باولی نال۔ آوݨ والیاں نوں گرو دے درشن توں پہلاں لنگر چھکݨا پیندا سی۔
جتھے 1664 وچ وپاری مکھݨ شاہ لباݨے نے کئی دااویداراں وچوں گرو تیغ بہادر نوں لبھیا، جدوں جوتی جوت سماوندے گرو ہرکرشن نے صرف انا کہا سی کہ اگلے گرو 'بکالے' ہن۔
گرو انگد دا ٹکاݨا، جنہاں نے ایتھے گورمکھی سکھائی اتے ماتا کھیوی نال مل اکھاڑا اتے لنگر چلایا۔
اوہ جنگل جتھے چمکور توں بعد اکلے گرو بھنجے ستے۔ دو پٹھاݨ بھرا، نبی خان اتے غنی خان، بعد وچ اوہناں نوں مسلمان فقیر، 'اچ دا پیر'، دے بھیس وچ کڈھ لیائے۔
بھائی لالو ترکھاݨ دا گھر، جس دی ایماندار کرت دی روٹی نوں گرو نانک نے امیر دی دعوت نالوں چنگا سمجھیا۔ 1521 وچ بابر دی فوج نے قصبہ لٹیا، اتے ایس اتے گرو دی باݨی بابرواݨی وجوں جاݨی جاندی ہے۔
بست دواب وچ گرو ارجن ولوں وسایا نگر۔ گرو ہرگوبند نے 1635 وچ ایتھے کرتارپور دی لڑائی لڑی۔
جتھے 1705–06 وچ گرو گوبند سنگھ نے وشرام کیتا اتے، روایت انسار، بھائی منی سنگھ نوں گرو گرنتھ صاحب دی انتم بیڑ لکھوائی۔ 'گرو کی کاشی' کہاوندا ہے۔
گرو ہرکرشن نے ایتھے چیچک اتے ہیزے دے مریزاں دی سیوا کیتی اتے 1664 وچ جوتی جوت سمائے (بنگلا صاحب)۔ گرو تیغ بہادر دا 1675 وچ چاندنی چوک وچ سیس قلم کیتا گیا (سیس گنج)۔ بندا سنگھ نوں 1716 وچ قطب دے کول شہید کیتا گیا۔
جتھے گرو نانک نے شوراتری دے میلے وچ ناتھ جوگیاں نال گوشٹی کیتی، اک ملݨی جو اوہناں دی باݨی سدھ گوسٹ وچ درج ہے۔