ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ
ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਘਰਾਣਾ, ਆਪਣੇ ਦਲੇਰ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ।
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ ਪਨਪਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਅਲੀਆ-ਫੱਤੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਤੇਜ਼, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਠੁਮਰੀ, ਹਲਕੀ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਭਰੀ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਸੂਰ ਦੇ ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਸਨ; 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਗਾਇਕ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ।
ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੇਖਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਬਾਣੀ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੀ।
▶ ਵੇਖੋ
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬੀਰ-ਰਸ ਗਾਥਾ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛੋਟੀ ਢੱਡ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ।
▶ ਵੇਖੋ
ਸਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਢਾਡੀ ਵਾਰ ਦੀ ਮਾਲਵਈ ਭੈਣ।
▶ ਵੇਖੋ
ਗਿੱਧੇ ਅਤੇ ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਉੱਡਦੇ ਛੋਟੇ, ਚੁਸਤ ਦੋਹੇ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਤਾਂਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੰਦ, ਆਸ਼ਕਾਂ ਜਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ।
▶ ਵੇਖੋ
ਜੁਗਨੂੰ ਵਰਗੀ ਰੂਹ ਜੋ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀ ਗੀਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
▶ ਵੇਖੋ
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਦਾ ਗਾਇਕ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਸਤਾਦ, ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਾਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਗੀਤ: ਲਾੜੇ ਲਈ ਘੋੜੀਆਂ, ਘਰੋਂ ਤੁਰਦੀ ਲਾੜੀ ਲਈ ਸੁਹਾਗ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਛੇੜਨ ਲਈ ਸਿੱਠਣੀਆਂ।
▶ ਵੇਖੋ
ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਆਂ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀਆਂ ਤੁਕਬੰਦੀਆਂ, ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਮੋਇਆਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਵੈਣ, ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਸੋਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਛਾਤੀ ਪਿੱਟਦੀਆਂ ਹਨ।