ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉਸਾਰਿਆ, ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਢਾਡੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜਪੂਤ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਭੱਟ ਸਨ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਲਏ ਪਹਿਲੇ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਤੇ ਨੱਥ ਮੱਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਰਜ ਹਨ।
ਢਾਡੀ ਜਥਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਦੋ ਢੱਡ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਥਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਛੋਟਾ ਡਮਰੂ-ਨੁਮਾ ਸਾਜ਼, ਇੱਕ ਸਾਰੰਗੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਉੱਚੀ, ਗੂੰਜਵੀਂ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਢਾਡੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਜਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਗੁਰਪੁਰਬ, ਹਰ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਹਰ ਇਕੱਠ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ।
ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੇਖਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਬਾਣੀ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੀ।
▶ ਵੇਖੋ
ਸਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਢਾਡੀ ਵਾਰ ਦੀ ਮਾਲਵਈ ਭੈਣ।
▶ ਵੇਖੋ
ਗਿੱਧੇ ਅਤੇ ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਉੱਡਦੇ ਛੋਟੇ, ਚੁਸਤ ਦੋਹੇ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਤਾਂਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬੰਦ, ਆਸ਼ਕਾਂ ਜਾਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ।
▶ ਵੇਖੋ
ਜੁਗਨੂੰ ਵਰਗੀ ਰੂਹ ਜੋ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀ ਗੀਤ, ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਘਰਾਣਾ, ਆਪਣੇ ਦਲੇਰ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ।
▶ ਵੇਖੋ
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਦਾ ਗਾਇਕ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਸਤਾਦ, ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਨਜ਼ਾਕਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਗੀਤ: ਲਾੜੇ ਲਈ ਘੋੜੀਆਂ, ਘਰੋਂ ਤੁਰਦੀ ਲਾੜੀ ਲਈ ਸੁਹਾਗ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਛੇੜਨ ਲਈ ਸਿੱਠਣੀਆਂ।
▶ ਵੇਖੋ
ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈਆਂ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਹੜੇ ਦੀਆਂ ਤੁਕਬੰਦੀਆਂ, ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਮੋਇਆਂ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਵੈਣ, ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਸੋਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਛਾਤੀ ਪਿੱਟਦੀਆਂ ਹਨ।