ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ
ਅਣਪਛਾਤਾ · ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ1966 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸੂਬਾ ਛੱਡਿਆ, 50,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਧ, ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ। ਇਸਨੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1980ਵਿਆਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਝੱਲਿਆ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 2022 ਵਿੱਚ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ: ਦਰਿਆਈ ਪਾਣੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਘਟਦਾ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ, ਖੇਤੀ ਕਰਜ਼ਾ, ਨਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਨੌਜਵਾਨ।
ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ: ਕੰਮ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੈਸਾ →
ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਨਹਿਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆ ਹਰਿਆਣੇ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਣਗੌਲਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਆਣੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਤਲੁਜ ਯਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ 1982 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, 1990 ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਨਾਲ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਕਾਰਨ ਰੁਕ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। 2004 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਸਮਝੌਤੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ; ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਝਗੜਾ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਅਮਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ
1992 ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਕੇ. ਪੀ. ਐੱਸ. ਗਿੱਲ ਨੇ 1993 ਤੱਕ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਬੇਚੈਨ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ 1980ਵਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹਿਸਾਬ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
2020 ਤੋਂ
2020-21 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਲੰਮੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਏ। 2022 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਸੂਬੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ।
The two Punjabs today
ਨਾਲ-ਨਾਲPakistan: 2023 census. India: 2011 census, the last held; the next is due in 2027. Pakistan's Punjab has over four times the land and people of India's, and more than half of all Pakistanis live in it.
The Green Revolution and the water
1960 – 2023Scroll sideways to see the whole figure →
Indian Punjab. Rice was a minor crop before the 1960s; high-yielding wheat and rice, tubewells and free farm power made the state India's granary and emptied its aquifers. Sources: R. S. Sidhu, Journal of Punjab Studies; Down to Earth, 1999; Mongabay India, 2023, citing the Central Ground Water Authority.