ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਿਲ
ਅਣਪਛਾਤਾ · ਵਿਕੀਮੀਡੀਆਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ: ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਏ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗਏ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ, ਅੱਧਾ ਸੜਿਆ ਲਾਹੌਰ। ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਵੇਂ ਮੁਲਕ ਦਾ ਦਿਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ, ਬਹੁਤੇ ਖੇਤ ਅਤੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਬਹੁਤੀ ਫ਼ੌਜ ਹੈ।
ਇਸ ਭਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਉਹ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਸਿਆਸਤ ਫ਼ੌਜੀ ਜਰਨੈਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਝੂਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1985 ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਾਲ ਸੂਬੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। 2024 ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਨਵਾਜ਼ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।
ਵਨ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ
1955 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਵਨ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੋੜ ਹੋਵੇ। ਛੋਟੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜ ਸਮਝਿਆ। ਜਰਨੈਲ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੰਧ ਜਲ ਸੰਧੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਡੈਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਲਮ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਤਰਬੇਲਾ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ।
ਸਿੰਧੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। 1977 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਨੇ ਉਸਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਉਲਟਾਇਆ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਜ਼ਿਆ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ।
ਸ਼ਰੀਫ਼ਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ
ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ; ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਨੇ 2008-18 ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਸੂਬਾ ਚਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਮੋਟਰਵੇਅ, ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਜਿੱਤਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2018 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਘਰ ਦੀ ਬੋਲੀ
ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗਈ: ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਵੱਖਰੇ ਸਰਾਇਕੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
The two Punjabs today
ਨਾਲ-ਨਾਲPakistan: 2023 census. India: 2011 census, the last held; the next is due in 2027. Pakistan's Punjab has over four times the land and people of India's, and more than half of all Pakistanis live in it.