شہر جاں قلعہ

لاہور

ਲਾਹੌਰشاہی قلعہ

گرو رامداس دا جنم استھان اتے گرو ارجن دا شہیدی استھان (گوردوارہ ڈیہرا صاحب)۔ مہاراجہ رݨجیت سنگھ دی راجدھانی، جنہاں دی سمادھ بادشاہی مسجد دے نال ہے۔ داتا گنج بخش، میاں میر اتے شاہ حسین دیاں درگاہاں وی ایتھے ہن۔

لاہور، راوی کنڈھے، پنجاب دا مہان شہر ہے: غزنویاں دی، اکبر توں شاہجہان تک مغل بادشاہاں دی، سکھ راج دی اتے انگریزی پنجاب دی راجدھانی، اتے ہݨ پاکستانی پنجاب دی۔

سکھاں لئی ایہہ گرو رامداس جی دا جنم استھان ہے، جو 1534 وچ چونا منڈی وچ جمے، اتے 1606 وچ گرو ارجن دیو جی دی شہیدی دا استھان؛ قلعے دے نال گوردوارہ ڈیرا صاحب اوس تھاں ہے جتھے اوہ راوی وچ الوپ ہوئے۔ اٹھارھویں صدی وچ بھائی منی سنگھ، بھائی تارو سنگھ اتے اݨگݨت ہور ایتھے شہید کیتے گئے، اوس تھاں جس دی نشانی ہݨ گوردوارہ شہید گنج ہے۔

رݨجیت سنگھ 1799 وچ لاہور وچ داخل ہویا اتے چالی سال ایس دے قلعے توں راج کیتا۔ اوس دی سمادھ، چٹے گنبداں اتے اوس نال سڑیاں راݨیاں دے کلشاں نال، قلعے اتے اورنگزیب دی بادشاہی مسجد وچکار کھڑھی ہے۔ مغل قلعہ، شالیمار باغ، وزیر خان دی مسجد، داتا گنج بخش دی درگاہ اتے شاہدرے وچ جہانگیر دا مقبرہ ایس نوں پنجاب دا یادگاراں پکھوں سبھ توں امیر شہر بݨاوندے ہن۔ 1931 وچ بھگت سنگھ نوں ایس دی جیلھ وچ پھانسی دتی گئی۔ 1947 توں بعد ایہہ پاکستان نوں گیا، اتے ایس دی لگبھگ ساری سکھ اتے ہندو آبادی اجڑ گئی۔

لاہور, پنجاب، پاکستان

لوک

امران خانجنم 1952

لاہور وچ جمیا تیز گیندباز اتے ہرفنمولا جس نے پاکستان نوں 1992 دا وشو کپ جتایا، اتے بعد وچ پردھان منتری بݨیا۔

بھگت سنگھ1907 – 1931

سماجوادی انکلابی جس نوں تیئی سال دی عمر وچ راجگرو اتے سکھدیو نال لاہور وچ پھانسی دتی گئی۔ بھارت دی آزادی لہر دیاں سبھ توں ستکاریاں شخسیاتاں وچوں۔

شہباز شریفجنم 1951

تن وار لہندے پنجاب دا مکھ منتری، لاہور دی میٹرو اتے سڑکاں بݨاوݨ لئی جاݨیا جاندا، اتے 2022 توں پاکستان دا پردھان منتری۔

اورنگزیب1618 – 1707

مغل بادشاہ جس دے ویلے گرو تیغ بہادر شہید کیتے گئے۔ گرو گوبند سنگھ دی فارسی چٹھی، ظفرنامہ، اسے نوں لکھی گئی۔ اوس نے لاہور دی بادشاہی مسجد بݨائی۔

نواز شریفجنم 1949

لاہور دا سناتکار، جو پنجاب دا مکھ منتری اتے تن وار پاکستان دا پردھان منتری بݨیا۔

اکبر1542 – 1605

مغل بادشاہ، پنجاب دے کلانور وچ تاجپوش ہویا، جس نے گوئندوال وچ گرو امرداس دا لنگر چھکیا اتے 1586 توں 1598 تک لاہور توں راج کیتا۔

بابر1483 – 1530

فرغانا دا تیموری شہزادہ جس نے 1526 وچ پاݨیپت وچ مغل سامراج دی نینہ رکھݨ توں پہلاں پنجاب اتے کئی حملے کیتے۔ گرو نانک نے اوس ولوں سیدپر دی لٹ ویکھی۔

جہانگیر1569 – 1627

مغل بادشاہ جس دے ویلے 1606 وچ گرو ارجن شہید کیتے گئے اتے گرو ہرگوبند گوالیار دے قلعے وچ رکھے گئے۔ اوہ لاہور توں باہر شاہدرے وچ دفن ہے۔

محمد اقبال1877 – 1938

سیالکوٹ اتے لاہور دا کوی-دارشنک، اردو اتے فارسی وچ لکھݨ والا، جس نے گرو نانک اتے اک مشہور نظم لکھی اتے بعد وچ مسلم وطن دی وکالت کیتی۔

مہاراجہ رݨجیت سنگھ1780 – 1839

شیر-اے-پنجاب۔ مثلاں نوں اک کرکے سکھ راج بݨایا، چالی سال لاہور توں راج کیتا اتے ہرمندر صاحب اتے سونا چڑھایا۔

نادر شاہ1688 – 1747

فارس دا حاکم جس نے 1739 وچ ہندوستان اتے حملہ کیتا، دلی لٹی اتے تخت-اے-تاوس اتے کوہنور لے گیا۔ واپسی اتے سکھ جتھیاں نے اوس دے سامان دے قافلے اتے چھاپے مارے۔

وسیم اکرمجنم 1966

لاہور دا کھبو تیز گیندباز، 'سونگ دا سلطان'، جسدیاں 1992 دے وشو کپ فائینل دیاں دو گینداں نے پاکستان نوں کپ جتایا۔

محمد رفی1924 – 1980

امرتسر دے کول اک پنڈ دا گائک جو لاہور وچ وڈا ہویا اتے ہندی سنیما دی آواز بݨیا۔

اندر کمار گجرال1919 – 2012

جہلم وچ جمیا سیاستدان، لاہور وچ ودیارتھی کارکن، جو بھارت دا پردھان منتری بݨیا اتے بھارت دے گوانڈھیاں نال کھلھے دل والے سبندھاں دی وکالت کیتی۔

محمود غزنوی971 – 1030

ترک سلطان جس نے ہندوستان اتے کوئی ستاراں حملے کیتے۔ اوس دیاں جتاں نے لاہور نوں غزنوی شہر بݨایا اتے پنجاب نوں فارسی بولدی اسلامی دنیا وچ لے آندا۔

سبرامݨیان چندرشیکھر1910 – 1995

لاہور وچ جمیا کھگول-بھوتک وگیانی، جس نے اوہ ہد لبھی جس توں پرھے مردا تارا ڈھہ جاندا ہے، اتے 1983 وچ نوبل انعام جتیا۔

مہاراجہ دلیپ سنگھ1838 – 1893

سکھ راج دے آخری مہاراجہ۔ 1849 وچ دس سال دی عمر وچ گدی توں لاہے گئے، ماں توں وچھوڑے گئے، عیسائی بݨائے گئے اتے انگلینڈ لجائے گئے۔ کوہنور ملکا وکٹوریا کول چلا گیا۔

پراݨ1920 – 2013

اداکار جسنے لاہور دیاں پنجابی فلماں توں شروع کیتا اتے ہندی سنیما دا سبھ توں مشہور کھلنائک بݨیا۔

امرتا پریتم1919 – 2005

پنجابی دی موہری کوتری، گجرانوالے وچ جمی۔ ونڈ اتے اوس دا ویݨ وارث شاہ نوں قبر وچوں اٹھ کے پنجاب دیاں دھیاں لئی نواں ورکا لکھݨ لئی پکاردا ہے۔

لالا لاجپت رائے1865 – 1928

آزادی لہر دے 'شیر-اے-پنجاب'۔ 1928 وچ لاہور وچ سائیمن کمشن وردھ مزاہرے وچ پولیس نے اوہناں اتے ڈانگاں ورھائیاں، اتے کجھ ہفتیاں بعد اوہناں دی موت ہو گئی۔

ساحر لدھیاݨوی1921 – 1980

لدھیاݨے دا اردو شاعر جس دے تکھے، سماجوادی بولاں نے ہندی فلمی گیت نوں بدل دتا۔

ابدس سلام1926 – 1996

جھنگ دا بھوتک-وگیانی جس نے قدرت دیاں دو طاقتاں نوں اک کرن لئی 1979 وچ نوبل انعام سانجھا کیتا۔

گرو ارجن دیو1563 – 1606

پنجویں گرو۔ ہرمندر صاحب بݨایا، 1604 وچ آد گرنتھ مرتب کیتا اتے پہلے سکھ شہید بݨے، 1606 وچ لاہور وچ تسیہے دے کے شہید کیتے گئے۔

سوامی دیانند سرسوتی1824 – 1883

1875 وچ آریا سماج دے بانی۔ اوہناں دی لہر نوں سبھ توں تکڑی حمایت پنجاب وچ ملی، جتھے ایس نے ڈیئیوی کالج بݨائے۔

خشونت سنگھ1915 – 2014

لوݨ دی پہاڑی لڑی دے ہڈالی دا ناولکار اتے مؤرخ۔ اوس دا ٹرین ٹو پاکستان اتے دو جلداں والا ہسٹری آف د سکھس کلاسکی رچناواں ہن۔

فیض احمد فیض1911 – 1984

سیالکوٹ دا اردو شاعر جس دی 'سبہ-اے-آزادی' نے 1947 دی سویر دا سوگ منایا، 'ایہہ اوہ سویر نہیں جس دی سانوں اڈیک سی'۔

سعادت حسن منٹو1912 – 1955

لدھیاݨے دے کول جمیا کہاݨیکار جس دیاں ونڈ دیاں کہاݨیاں، جویں ٹوبھا ٹیک سنگھ، اوس پاگلپن دا سبھ توں تکھا ریکارڈ ہن۔

گرو رامداس1534 – 1581

چوتھے گرو اتے امرتسر دے بانی۔ لاواں رچیاں، انند کارج دے ویاہ دے چار شبد۔

راجگرو اتے سکھدیوپھانسی 1931

ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسیئیشن وچ بھگت سنگھ دے ساتھی، جنہاں نوں 23 مارچ 1931 نوں اوس دے نال لاہور وچ پھانسی دتی گئی۔

لالا امرناتھ1911 – 2000

کپورتھلے دا کرکٹر، جسنے 1933 وچ بھارت دا پہلا ٹیسٹ سینکڑا بݨایا اتے آزاد بھارت دا پہلا ٹیسٹ کپتان بݨیا۔

مہارانی جند کور1817 – 1863

رݨجیت سنگھ دی سبھ توں چھوٹی راݨی اتے آپݨے پتر دلیپ سنگھ دی سرپرست۔ انگریز اوہناں نوں پنجاب دی سبھ توں خطرناک شخسیات سمجھدے سن، اوہناں نوں قید کیتا اتے دیش نکالا دتا؛ اوہ بھج کے نیپال چلے گئے۔

ہرگوبند کھراݨا1922 – 2011

ملتان دے کول اک پنڈ دا جیو-رسائݨ وگیانی جس نے جینیٹک کوڈ پڑھے جاݨ دا ڈھنگ وکھاوݨ لئی 1968 دا نوبل انعام سانجھا کیتا۔

کرتار سنگھ سرابھا1896 – 1915

غدر پارٹی دا انکلابی جو انگریزی راج وردھ بغاوت لئی کیلیفورنیا توں مڑیا۔ انی سال دی عمر وچ لاہور وچ پھانسی چڑھیا۔

لارڈ ڈلہوزی1812 – 1860

گورنر-جنرل جس نے 1849 وچ پنجاب دا رلیواں کیتا، دلیپ سنگھ نوں گدی توں لاہیا اتے کوہنور ملکا وکٹوریا نوں بھیجیا۔

داتا گنج بخش (علی ہجویری)لگبھگ 1009 – 1072

فارسی صوفی جو لاہور وچ وس گئے اتے کشف-ال-مہجوب لکھیا، فارسی وچ سبھ توں پراݨے صوفی گرنتھاں وچوں اک۔ اوہناں دی درگاہ لاہور دی سبھ توں ودھ زیارت والی تھاں ہے۔

راجندر سنگھ بیدی1915 – 1984

لاہور دا اردو کہاݨی دا استاد، جسدا چھوٹا ناول ایک چادر میلی سی پنجاب دے پنڈ دی اک ودھوا دی کہاݨی ہے۔

مہاراجہ شیر سنگھ1807 – 1843

رݨجیت سنگھ دا پتر جس نے 1841 وچ فوج دی حمایت نال تخت جتیا۔ ستمبر 1843 وچ سندھانوالیا سرداراں نے اوس نوں گولی مار دتی، اسے دن جدوں اوس دا وزیر دھیان سنگھ ماریا گیا۔

مہاراجہ کھڑک سنگھ1801 – 1840

رݨجیت سنگھ دا وڈا پتر اتے جانشین۔ 1818 وچ ملتان وچ ناں دا سپہسالار، گدی اتے بیٹھݨ دے کجھ مہینیاں وچ ہی کھونجے لا دتا گیا اتے نومبر 1840 وچ، شاید زہر نال، چلاݨا کر گیا۔

کنور نونہال سنگھ1821 – 1840

رݨجیت سنگھ دا کابل پوتا جس نے اصل وچ آپݨے پتا دی تھاں راج چلایا۔ پتا دے سسکار توں مڑدیاں لاہور دے اک دروازے دا ملبا اوس اتے ڈگا اتے اسے دن اوس دی موت ہو گئی۔

میجر راجہ ازیز بھٹی1928 – 1965

پاکستانی افسر جو 1965 وچ لاہور مورچے اتے بیاربی نہر دی راکھی کردیاں ماریا گیا، نشان-اے-ہیدر نال سنمانت۔

شاہ حسین1538 – 1599

لاہور دا کوی جس نے پنجابی کافی نوں گھڑیا۔ اوس دی درگاہ اتے میلا چراغاں، دیویاں دا تہوار، لگدا ہے۔

بھائی منی سنگھ1644 – لگبھگ 1738

دمدمے وچ گرو گرنتھ صاحب دی انتم بیڑ دے لکھاری اتے بعد وچ ہرمندر صاحب دے مکھ گرنتھی، لاہور وچ بند-بند کٹے گئے۔

خزر حیات ٹواݨا1900 – 1975

اݨونڈے پنجاب دا آخری پریمیار، جسنے مارچ 1947 تک مسلماناں، ہندواں اتے سکھاں نوں اک سرکار وچ جوڑی رکھیا۔

سر گنگا رام1851 – 1927

انجینیار اتے دانی جس نوں آدھنک لاہور دا پتا کہا جاندا ہے، جس نے ایس دا عجائب گھر، ڈاکخانا اتے کالج بݨائے اتے گنگا رام ہسپتال دی نینہ رکھی۔

سر چھوٹو رام1881 – 1945

روہتک دا جاٹ آگو اتے یونیانسٹ پارٹی دا سہ-بانی، جس دے قرضے اتے زمین دے قانوناں نے پنجاب دے کساناں نوں ساہوکار توں آزاد کرایا۔

بھائی تارو سنگھ1720 – 1745

اک نوجوان کسان جو جنگلاں وچ لکے سکھاں نوں کھاݨا پہنچاوندا سی۔ کیس کٹاوݨ اتے دھرم بدلݨ دا حکم ملݨ اتے اوس نے انکار کیتا اتے 1745 وچ لاہور وچ اوس دی کھوپری لاہی گئی۔

کرشن چندر1914 – 1977

وزیراباد دا اردو لیکھک، جسدی کہاݨی پشاور ایکسپریس 1947 دے قتل عام وچوں لنگھدی اک گڈی دی کہاݨی ہے۔

ہبیب جالب1928 – 1993

ہشیارپر دے کول جمیا انکلابی شاعر، فوجی راج وردھ نزماں لئی پاکستان وچ وار-وار جیلھ گیا۔

سر سکندر حیات خان1892 – 1942

1937 توں 1942 تک پنجاب دا پریمیار، جس نے مسلماناں، ہندواں اتے سکھاں دی یونیانسٹ سرکار دی اگوائی کیتی۔

مہارانی چند کور1802 – 1842

کھڑک سنگھ دی ودھوا اتے سکھ راج اتے راج کرن والی اکو-اک عورت، 1840–41 وچ دو مہینے سرپرست وجوں، شیر سنگھ دے لاہور لیݨ توں پہلاں۔

راجہ دھیان سنگھ ڈوگرا1796 – 1843

25 سال سکھ راج دا وزیر اتے رݨجیت سنگھ توں بعد دربار دا سبھ توں طاقتور بندا۔ 1843 وچ قتل کیتا گیا۔

منیر نیازی1928 – 2006

ہشیارپر دے کول جمیا اردو اتے پنجابی دا شاعر، ونڈ توں بعد اکلتا اتے گواچیاں تھاواں دی آواز۔

میاں میرلگبھگ 1550 – 1635

لاہور دے قادری صوفی اتے گرو ارجن دے متر۔ روایت ہے کہ اوہناں نے ہرمندر صاحب دا نینہ پتھر رکھیا۔

عبدالل ہفیز کاردار1925 – 1996

لاہور دا کرکٹر جس نے 1946 وچ بھارت لئی ٹیسٹ کرکٹ کھیڈی اتے پھر 1952 وچ پاکستان دے پہلے ٹیسٹاں وچ کپتانی کیتی۔

دیال سنگھ مجیٹھیا1848 – 1898

لاہور دا سرپرست جس نے د ٹربون اخبار شروع کیتا اتے پنجاب نیشنل بینک دا پہلا چیارمین سی، اتے آپݨی دولت اک کالج اتے لائبریری لئی چھڈ گیا۔

بھگت پورن سنگھ1904 – 1992

سالاں تک اک چھڈے ہوئے اپاہج بچے نوں پٹھ اتے چکݨ توں بعد امرتسر وچ پنگلواڑا بݨایا، اپاہجاں اتے بیسہاریاں دا گھر۔

ہری سنگھ ڈھلوں (بھنگی)دیہانت 1765

بھنگی مثل نوں لاہور توں ملتان تک دے علاقیاں نال مثلاں وچ سبھ توں تکڑی بݨایا۔ وڈی زمزمہ توپ بھنگیاں نے کھوہی اتے چراں تک بھنگیاں والی توپ وجوں جاݨی گئی۔

راجہ لال سنگھموت 1867

پہلی اینگلو-سکھ جنگ وچ وزیر اتے فوجی کمانڈر، جس اتے ویاپک دوش ہے کہ اوس نے خالصہ فوج نال انگریزاں خاتر غداری کیتی۔

شانتی سوروپ بھٹناگر1894 – 1955

بھیرے دا رسائݨ وگیانی جس نے لاہور وچ پڑھایا اتے بھارت دی وگیانک اتے ادیوگک کھوج پرشد دا پہلا ڈائریکٹر بݨیا۔

مہارانی داتار کور (مائی نکیݨ)1784 – 1838

نکئی مثل توں رݨجیت سنگھ دی راݨی اتے کھڑک سنگھ دی ماں، جو ملتان مہم نال گئی اتے ایس دی رسد سانبھی۔

زکریا خانصوبیدار 1726 – 1745

لاہور دا مغل صوبیدار جس نے سکھاں دے سراں دا مل پایا، بھائی منی سنگھ اتے بھائی تارو سنگھ نوں شہید کیتا، اتے 1733 وچ سکھاں نوں جاگیر اتے نواب دا خطاب دے کے صلح خریدݨ دی کوشش کیتی۔

اجیت کورجنم 1934

لاہور وچ جمی پنجابی لیکھکا، جسدی سوے-جیونی خانابدوش ونڈ توں بعد اک عورت دی زندگی دسدی ہے۔

فضل محمود1927 – 2005

لاہور دا درمیانا-تیز گیندباز، جسدیاں 1954 وچ اوول وکھے باراں وکٹاں نے پاکستان نوں انگلینڈ وچ پہلا ٹیسٹ جتایا۔

الیگزینڈر گارڈنر1785 – 1877

امریکی-سکاٹش منچلا اتے لاہور وچ توپخانے دا کرنل، آپݨی ٹارٹن دی پگ لئی یاد کیتا جاندا۔

راݨی سدا کورلگبھگ 1762 – 1832

پتی دی موت توں بعد کنھئیا مثل دی مکھی اتے رݨجیت سنگھ دی سس۔ اوہناں دی حمایت نے 1799 وچ اوس نوں لاہور لیݨ وچ مدد کیتی۔

میر منو (موئین-ال-ملک)صوبیدار 1748 – 1753

منوپر دی جت توں بعد لاہور دا صوبیدار، جس نوں سکھ صدی دے سبھ توں بھیانک ظلم لئی یاد کردے ہن، سکھ عورتاں اتے بچیاں دی قید سمیت۔

بیربل ساہنی1891 – 1949

بھیرے دا پرا-بنسپتی وگیانی جس نے ہندوستان دے پودیاں دا تاریخ ایس دیاں چٹاناں وچوں پڑھیا اتے لکھنو وچ آپݨے ناں والی سنستھا بݨائی۔

ادینا بیگموت 1758

جالندھر دواب دا چالاک فوجدار جس نے مغلاں، افغاناں، مراٹھیاں اتے سکھاں نوں اک-دوجے نال لڑایا اتے 1758 وچ تھوڑھے سمیں لئی سارے پنجاب دا صوبیدار بݨیا۔

زاں-فرانسوا الارڈ1785 – 1839

نیپولیان دے گھوڑسوار دستے دا پراݨا فوجی جو 1822 وچ لاہور پہنچیا اتے فوج-اے-خاص کھڑھی کیتی، سکھ فوج دی فرانسیسی کوائد والی چوݨویں برگیڈ۔

استاد دامن1911 – 1984

لاہور دا درزی-کوی، پنجابی بولی دا لوک-کوی، جو سٹیج توں ہر سرکار دا مخول اڈاوندا سی۔

جسا سنگھ آہلووالیا1718 – 1783

دل خالصہ دے سربراہ، وڈے گھلوگھارے وچ کئی وار زخمی ہوئے۔ لاہور وچ سکے چلائے اتے سلطان-ال-قوم، قوم دے بادشاہ، اکھوائے۔

ریازدین1930 – 2013

لدھیاݨے وچ جمیا بھوتک-وگیانی، ابدس سلام دا شاگرد اتے ساتھی اتے پاکستان وچ سدھانتک بھوتک وگیان دے بانیاں وچوں اک۔

بھائی مہاراج سنگھلگبھگ 1780 – 1856

سنت-سپاہی جنہاں نے 1849 دے رلیویں توں بعد ورودھ دی اگوائی کیتی۔ گرفتار ہو کے سنگاپر جلاوطن کیتے گئے اتے 1856 وچ اوتھے جیلھ وچ چلاݨا کر گئے۔

فقیر ازیزدین1780 – 1845

رݨجیت سنگھ دا حکیم، ودیش منتری اتے رازدان، اک مسلمان جو انگریزاں اتے افغاناں نال سبندھ سانبھدا سی۔

دیوان لکھپت رائےموت لگبھگ 1748

لاہور دے صوبیداراں دا دیوان، جس نے سکھاں ہتھوں لڑائی وچ آپݨے بھرا جسپت رائے دے مارے جاݨ توں بعد سکھاں دا خاتما کرن دی سہں کھادھی اتے 1746 دے چھوٹے گھلوگھارے دی اگوائی کیتی، 'گرو' شبد اتے وی پابندی لا دتی۔

سر فضل-اے-حسین1877 – 1936

لاہور دا وکیل جس نے 1923 وچ یونیانسٹ پارٹی بݨائی، پنجاب دے مسلمان، ہندو اتے سکھ کساناں نوں ساہوکار اتے فرقہ وار پارٹیاں وردھ اکٹھا کردیاں۔

کلود اوگست کور1793 – 1880

سیں-سیر توں سکھات فرانسیسی افسر جس نے رݨجیت سنگھ دیاں توپاں ڈھالیاں اتے توپخانے دی کمان کیتی، اتے پنجاب دیاں پراتن تھاواں دے نقشے بݨائے اتے کھدائی کیتی۔

زاں-باپتست وینتورا1794 – 1858

اتالوی افسر جس نے سکھ پیدل فوج نوں یورپی کوائد سکھائی اتے بعد وچ لاہور لئی ضلعیاں دا پربندھ کیتا۔ اوس نے ماݨکیالا وچ اک بودھی ستوپ دی کھدائی وی کیتی۔

بھائی سبیگ سنگھ اتے شاہباز سنگھ1745

پو-پتر جنہاں نوں دھرم بدلݨ توں انکار کرن اتے زکریا خان دے جانشیناں ہیٹھ لاہور وچ چرکھڑیاں اتے چاڑھیا گیا۔

مائیکل اوڈوائر1864 – 1940

پنجاب دا لیفٹینینٹ-گورنر جس نے امرتسر دے گولیکانڈ دی حمایت کیتی اتے مارشل لاا لایا۔ 1940 وچ لنڈن وچ اودھم سنگھ نے گولی مار کے ماریا۔

سردار اجیت سنگھ1881 – 1947

بھگت سنگھ دے چاچا جنہاں نے 1907 دے کسان اندولن، پگڑی سنبھال جٹا، دی اگوائی کیتی اتے اٹھتی سال جلاوطنی وچ کٹے۔

گاما بھلوان1878 – 1960

امرتسر اتے لاہور دا بھلوان، پنجاہ سال توں ودھ دے سفر وچ اجت اتے 1910 وچ لنڈن وچ وشو چینپیان۔

نور جہاں1926 – 2000

قصور دی گائکا اتے اداکارا، ملکا-اے-ترنم، سراں دی راݨی، جس دی آواز نے دوہاں پنجاباں دیاں فلماں اتے ریڈیو بھر دتے۔

مریام نوازجنم 1973

نواز شریف دی دھی، جو 2024 وچ لہندے پنجاب دی مکھ منتری بݨی، پاکستان دے کسے وی صوبے دی اگوائی کرن والی پہلی عورت۔

جسرت کھوکھر1375 – 1442

پنجاب دا کھوکھر سردار، جو ویہ سال دلی دے سلطاناں نال لڑیا، لاہور نوں گھیرا پایا اتے سیالکوٹ اتے جالندھر اتے قبضہ کیتا۔

ہینری لارینس1806 – 1857

پہلی اینگلو-سکھ جنگ توں بعد لاہور وچ انگریز ریزیڈینٹ، اتے قبضے توں بعد پنجاب چلاوݨ والے بورڈ دا مکھی۔

جون لارینس1811 – 1879

اوہ پربندھک جسنے قبضے ہیٹھلا پنجاب چلایا، 1857 وچ دلی مڑ لیݨ لئی پنجابی فوجاں بھیجیاں، اتے بعد وچ بھارت دا وائسرائے بݨیا۔

احمد ندیم کاسمی1916 – 2006

پنجاب دے پنڈ دا اردو شاعر اتے کہاݨیکار، لوݨ پہاڑ دی سون وادی وچ جمیا۔

بانو کدسیا1928 – 2017

فروزپر وچ جمی ناولکار، جسدا راجہ گدھ پاکستان وچ سبھ توں ودھ پڑھے جاندے اردو ناولاں وچوں ہے۔

اشفاک احمد1925 – 2004

مکتسر دا لیکھک اتے براڈکاسٹر، جسدی کہاݨی گڈریا اتے صوفی رنگ والیاں ٹیلیوزن گلاں نے اسنوں پاکستان دے گھر-گھر دی آواز بݨا دتا۔

مستنسر حسین تارڑجنم 1939

لاہور دا ناولکار اتے سفرناما لیکھک، بہاو دا لیکھک، جو سندھ دے شہراں دی مکدی دنیا وچ واپردا ناول ہے۔

رچی رام ساہنی1863 – 1948

گورمنٹ کالج لاہور دا رسائݨ-وگیانی جو پنجاب وچ آدھنک وگیان لیایا اتے پنڈاں وچ پنجابی وچ ایس اتے بھاشݨ دتے۔

دیا رام ساہنی1879 – 1939

بھیرے دا پراتتو-وگیانی جسنے 1921 وچ ہڑپہ وچ کھدائی کیتی اتے انجھ سندھ گھاٹی سبھاتا نوں دنیا ساہمݨے لیاوݨ وچ مدد کیتی۔

اشفاک احمد1930 – 2018

گرداسپر وچ جمیا پرماݨو بھوتک-وگیانی جسنے دس سال پاکستان دے پرماݨو اورجا کمشن دی اگوائی کیتی۔

ستیش دھون1920 – 2002

لاہور وچ پڑھیا پلاڑ انجینیار، جسنے بھارت دے پلاڑ پروگرام نوں پہلے اپگرہ چھڈݨ تک پہنچایا۔

Muhammad Ali Jinnah1876 – 1948

Leader of the Muslim League and founder of Pakistan, whose Lahore Resolution of 1940 asked for separate Muslim states.

Jawaharlal Nehru1889 – 1964

India's first Prime Minister, who declared the goal of full independence on the banks of the Ravi at Lahore in 1929.

Cyril Radcliffe1899 – 1977

The British lawyer who drew the line through the Punjab in five weeks, having never been to India before.

Iftikhar Hussain Mamdot1906 – 1969

The Nawab of Mamdot, Muslim League leader in the Punjab and first Chief Minister of West Punjab.

Evan Jenkins1896 – 1985

The last British Governor of the Punjab, who ruled it directly from March to August 1947.

لڑائیاں

1400ق م · لاہوردس راجیاں دی لڑائیبھرتاں دا راجہ سداسبنامدس قبیلیاں دا گٹھجوڑرگوید انسار سداس دی جت 1241لاہورمنگولاں ولوں لاہور دی لٹمنگول فوجبناملاہور دی فوجی ٹکڑی اتے لوکلاہور لٹیا گیا اتے ایس دے لوک مارے جاں غلام بݨائے گئے 1758لاہورسکھاں اتے مراٹھیاں ولوں لاہور دی فتحرگھناتھ راو ہیٹھ مراٹھے، سکھ، ادینا بیگبنامتیمور شاہ دی افغان فوجی ٹکڑیافغان کجھ سمیں لئی پنجاب وچوں کڈھے گئے 1965لاہوربرکی دی لڑائیبھارتی فوجبنامپاکستانی فوجلاہور توں ارے بھارت ولوں برکی اتے قبضہ

نشانیاں

نانکشاہی رپئیا1765 – 1849

جدوں 1765 وچ مثلاں نے لاہور لیا تاں اوہناں نے خالصے دے دوہے 'دیگ تیغ فتح' والے چاندی دے رپئے گھڑے، اتے رݨجیت سنگھ دا راج اسی سال ایہناں نوں جاری کردا رہا۔

گرو نانک اتے مردانے والا ٹوکنانھیویں صدی

سکھ دور دے درلبھ سکیاں اتے مندر-ٹوکناں اتے گرو نانک اک رکھ ہیٹھاں بیٹھے ہن اتے بھائی مردانا رباب پھڑی بیٹھا ہے: منکھی تصویر والے اکو-اک سکھ سکے۔

سکھ فوج دے بسترلگبھگ 1820 – 1845

زنجیری جھالراں والے ٹوپ، ابھریاں گنبدیاں والیاں گول ڈھالاں، اتے سونا جڑے چار-پتری سینا-بند (چار-آئینا)، جنہاں وچوں بہتے انگریز-سکھ جنگاں توں بعد لئے گئے۔

زمزمہ توپ1757 وچ ڈھالی گئی

کانسی دی اک دو-کد توپ، جو احمد شاہ ابدالی لئی ڈھالی گئی، بھنگی مثل نے کھوہی، رݨجیت سنگھ نے 1818 وچ ملتان وکھے ورتی، اتے رڈیارڈ کپلنگ نے 'کم دی توپ' بݨا کے مشہور کیتی۔

بی-40 جنمساکھی1733

گرو نانک دا چتراں والا جیون، جس وچ چترکار عالم چند راج دے 57 چتر ہن، 1733 وچ بݨیا اتے سکھ چترکاری دے سبھ توں سوہݨے مڈھلے نمونیاں وچوں اک۔

لاہور دربارلگبھگ 1850 – 1855

اوگسٹ شوفٹ دی مہاراجہ رݨجیت سنگھ دے دربار دی وڈی تصویر، جس وچ درجناں پچھاݨے جا سکݨ والے سردار، جرنیل اتے یورپی افسر ہن، اتے جو 1841 وچ لاہور وچ بݨائے خاکیاں توں بݨائی گئی۔

مہاراجہ رݨجیت سنگھ دے چترلگبھگ 1820 – 1840

مہاراجے نوں گھوڑے اتے، ہرمندر صاحب وکھے، اتے مسافراں نوں ویچے جاندے چھوٹے چتراں وچ چتریا گیا؛ ایملی ایڈن نے 1838 وچ گورنر-جنرل نال اوس دی ملاکات ویلے اوس دا خاکا بݨایا۔

ونٹرہالٹر دا مہاراجہ دلیپ سنگھ1854

مہارانی وکٹوریا نے فرانز زیور ونٹرہالٹر توں گدیوں لاہے پندراں سالاں دے مہاراجے دی تصویر بݨوائی، جواہراں جڑی سکھ پشاک وچ، اتے اوس دی چھاتی اتے مہارانی دا چھوٹا چتر ٹنگیا ہویا۔

رݨجیت سنگھ دی سمادھ1840s

مہاراجے دی یادگار، جس وچ اوس دیاں اتے چار راݨیاں اتے ست داسیاں دیاں استھیاں والے کلش ہن جو اوس دی چکھا اتے سڑ مریاں؛ سکھ، ہندو اتے اسلامی روپاں دے میل وچ اساری گئی۔

نونہال سنگھ دی حویلی1830s

لاہور وچ سکھ دور دی اکو-اک حویلی جو لگبھگ پوری بچی ہے، رنگیاں چھتاں، اکرے جھروکھیاں اتے کرشن اتے سکھ درباریاں دے کندھ-چتراں نال۔

رݨجیت سنگھ دا سونے دا تختلگبھگ 1820 – 1830

سنیارے ہافز محمد ملتانی دا بݨایا، کمل دیاں پتیاں والے آدھار اتے اٹھ-پاسڑ تخت۔ 1849 وچ ایہہ ایسٹ انڈیا کنپنی کول چلا گیا اتے ادوں توں لنڈن وچ ہے۔

کوہنور1813 وچ رݨجیت سنگھ نے لیا؛ 1849 وچ سونپݨا پیا

'نور دا پہاڑ'، جو 1813 وچ گدیوں لاہے افغان بادشاہ شاہ شجا توں لیا گیا۔ رݨجیت سنگھ ایس نوں بانہ اتے بنھدا سی۔ 1849 دی لاہور سندھی تحت ایہہ مہارانی وکٹوریا نوں سونپیا گیا، چھانٹ کے چھوٹا کیتا گیا، اتے انگریزی تاج دے جواہراں وچ جڑ دتا گیا۔

تیمور لال1813 – 1849 لاہور وچ

مغل بادشاہاں دے ناں اکریا اک وڈا لال، جو لاہور دے خزانے وچ سی اتے 1851 وچ مہارانی وکٹوریا نوں بھیجیا گیا۔

مہارانی جند کور دے گہݨے1840s

رݨجیت سنگھ دی سبھ توں چھوٹی راݨی دے گہݨے، جو انگریزاں نے زبت کیتے اتے جلاوطنی وچ کجھ اوس نوں موڑے؛ 21ویں صدی وچ کجھ ٹکڑے نلامیاں وچ مڑ ساہمݨے آئے۔

شالامار باغ1641 – 1642

شاہجہان دا تلاباں اتے فہاریاں والا پوڑیدار باغ، راوی توں نہر راہیں پاݨی لیندا، لاہور قلعے سمیت اک آلمی وراستی تھاں۔

لاہور قلعے دی تصویراں والی کندھ1624 – 1631

لگبھگ 1،450 فٹ لمی کندھ، ہاتھیاں دیاں لڑائیاں، چوگان، شکار، فرشتیاں اتے اجگراں دیاں ٹائیل-تصویراں نال ڈھکی، جہانگیر اتے شاہجہان ویلے بݨی۔

ہرن مینار1606

اوہ مینار اتے پاݨی دا تلاا جو جہانگیر نے آپݨی شکارگاہ وچ آپݨے پیارے ہرن منسراج لئی بݨوائے۔

محمود غزنوی دے لاہوری درہم1027 – 1028

لاہور وچ گھڑے چاندی دے سکے، جس دا ناں بدل کے مہمودپر رکھیا گیا، جنہاں اتے مسلماناں دا کلما سنسکرت وچ التھا کے لکھیا ہے۔

جہانگیر دا مقبرہ، شاہدرا1627 – 1637

راوی پار اک وڈے چاردیواری والے باغ وچ بادشاہ دا مقبرہ، لال ریتلے پتھر اتے سنگ مرمر دی جڑت اتے چار اچے میناراں نال۔

شیش محل، لاہور قلعہ1631 – 1632

لاہور قلعے وچ شاہجہان دا شیشیاں والا محل، جس دیاں چھتاں ابھرے شیشے دے ہزاراں ٹکڑیاں نال ڈھکیاں ہن۔

مینار-اے-پاکستان1960 – 1968

لاہور دا اوہ مینار جو اوس تھاں دی نشانی ہے جتھے 1940 وچ لاہور متا پاس ہویا۔

گرڈلراں دا گلیچا1630s

لاہور دے شاہی کارخانیاں وچ لنڈن دے اک سوداگر لئی بݨیا گلیچا، جس دے ہاشیئے وچ اوس دا اتے اوس دی سبھا دا نشان ہے۔

امرتا شیرگل، تن کڑیاں1935

لال، ہرے اتے گیروئے رنگاں وچ تن مٹیاراں، چپ-چاپ اڈیک وچ بیٹھیاں: اوہ چتر جس نے شیرگل نوں بنبئی آرٹ سسائٹی دا سون-تغما دوایا۔

ابدر رہمان چغتائی دے چتر1920ویاں – 1970ویاں

لاہور دا مہان چترکار، جس نے مغل اتے فارسی لگھو-چتراں توں آپݨی اک وکھری شیلی گھڑی۔

سیکری دا ستوپدوجی – تیجی صدی ای.

مردان نیڑے سیکری توں لیاندا اک چھوٹا ستوپ، جو لاہور عجائب گھر وچ مڑ کھڑھا کیتا گیا، جس دے گھیرے اتے بدھ دے جیون دے تیرھاں درش اکرے ہن۔

لاہور ٹکسال دے سکے1520ویاں – 1849

لاہور مغل سلطنت دیاں وڈیاں ٹکسالاں وچوں سی۔ اکبر نے، جس دا دربار 1585 توں 1598 تک ایس شہر وچ رہا، ایتھے سونے اتے چاندی دے سکے چلائے، اتے ٹکسال دا ناں، دار-ال-سلطنت لاہور، 'سلطنت دی گدی'، ڈھائی صدیاں تک سکیاں اتے رہا۔

لاہور وچ چتریا اکبرنامالگبھگ 1590 – 1595

اکبر دے راج دا چترت تاریخ، جو شاہی کارخانے وچ ادوں چتریا گیا جدوں دربار لاہور وچ سی، جو 1585 توں 1598 تک مگ़ل راجدھانی رہا۔

گوردوارہ ڈیرا صاحب، لاہورانھیویں صدی

لاہور دے قلعے دے نال اوس تھاں اتے گوردوارہ جتھے 1606 وچ گرو ارجن دیو جی شہید ہوئے؛ رݨجیت سنگھ دی سمادھ ایس دے نال ہی ہے۔

مریام زمانی مسجد، لاہور1611 – 1614

لاہور دی سبھ توں پراݨی تاریخ والی مغل مسجد، جہانگیر دی ماں لئی بݨی، جس دیاں کندھاں اتے گنبد چترے پھلاں، گلداناں اتے جالیاں نال ڈھکے ہن۔

سنہری مسجد، لاہور1753

'سنہری مسجد'، اندرون شہر دے کشمیری بازار توں اپر دکاناں دے تھڑھے اتے بݨی، تن سنہری گنبداں سمیت۔

شاہی ہمام، لاہور1635

وزیر خان ولوں لاہور دے دلی دروازے اندر بݨوایا فارسی ڈھنگ دا عام ہمام، ٹھنڈھے، کوسے اتے گرم اشنان دے کمریاں اتے چتریاں ڈاٹاں سمیت۔

چوبرجی، لاہور1646

'چار برج'، ملتان دے پراݨے راہ اتے اک مٹ چکے مغل باغ دا ٹائیلاں والا دروازا۔

نورجہاں دا مقبرہ، شاہدرا1640s

ملکا نورجہاں دا مقبرہ، راوی پار اوس دے پتی جہانگیر دے مقبرے نیڑے، جو کدے سنگ مرمر اتے پتھر دی جڑائی نال ڈھکیا سی جو بعد دیاں صدیاں وچ لاہ لئی گئی۔

لاہور عجائب گھرعمارت 1890 – 1894

پنجاب دا وڈا عجائب گھر، مال اتے بھائی رام سنگھ ولوں نقشہ بݨائی لال اٹاں دی عمارت وچ، جس وچ ورت رکھدا بدھ، گندھار مورتیکلا، سکھ کال دے شستر، سکے اتے لگھو چتر ہن۔

الہمرا آرٹس کونسل، لاہور1970ویاں – 1992

مال اتے لاہور دا کلا کیندر، نئیار علی دادا ولوں لال اٹ وچ نقشہ بݨایا، جس دے گول حال شہر دے مغل اتیت دی گونج ہن۔

والیس کلیکشن وچ رݨجیت سنگھ دی تلوار19ویں صدی دا آرنبھ

اک تلوار جو رݨجیت سنگھ دی دسی جاندی ہے، 1860ویاں وچ اک انگریز سنگرہکار نے پیرس وچ خریدی۔

لاہور دربار نال رنگی ڈھاللگبھگ 1830 – 1845

اک گول ڈھال جس اتے مہاراجہ اتے اسدے دربار دے وڈے لوک بݨے ہن، ہݨ لنڈن وچ۔

دلی دے سلطاناں دا چاندی دا ٹکا1220ویاں توں

التتمش دا چلایا بھارا چاندی دا سکا، رپئے دا پرکھا۔

پنیاں والی تڑاگی19ویں صدی دا آرنبھ

لاہور دے توشاخانے دی انی وڈے پنیاں نال جڑی سونے دی پیٹی، ملکا وکٹوریا لئی مڑ گھڑی گئی۔

انگلینڈ لئی جڑاو تلوار1830s

225 ہیریاں، 268 لالاں، 381 پنیاں اتے 517 موتیاں نال جڑی تلوار اتے میان، رݨجیت سنگھ دے انگلینڈ نوں توہفے وجوں بݨی۔

گرو گوبند سنگھ دی کلگی17ویں صدی دا انت؛ 1850 وچ گواچی

گرو گوبند سنگھ دی دستار دی جڑاو کلگی، جو لاہور دربار نے پوتر نشانی وجوں رکھی اتے 1849 توں بعد گواچ گئی۔

ہاریاں دیاں تلواراں1800 – 1839 وچ اکٹھیاں

رݨجیت سنگھ دے ورودھیاں دیاں تلواراں، افغان وزیر فتح خان توں مراٹھا ہولکر تک، اتے اک جو سورمے رستم دی دسی جاندی ہے۔

شاہ شجا دا تخت19ویں صدی دا آرنبھ

اوس دیس-نکالے افغان بادشاہ دا تخت جسنے 1813 وچ کوہنور رݨجیت سنگھ نوں سونپیا۔

پیغنبر دیاں نشانیاں1799 – 1849 وچ سانبھیاں

پیغنبر محمد دے دسے جاندے وال اتے جتیاں، اتے پراݨی کوفی لکھت وچ قرآن، جو اک سکھ دربار نے ستکار نال سانبھے۔

دربار دے شال اتے تنبو1820ویاں – 1840ویاں

کشمیری شال، مخمل دے چوگے اتے تلے نال بݨے تنبو، لاہور دربار دی نرم دولت۔

پنجاب دے ستارے دا تمغا1837 وچ شروع

لاہور راج دا آپݨا سنمان، جو اسدے جرنیلاں اتے ودیشی مہماناں نوں دتا جاندا سی۔

لیلی، مہاراجے دا گھوڑا1830 وچ لاہور لیاندا

اوہ گھوڑا جو رݨجیت سنگھ نوں انا چاہیدا سی کہ اسنے ایس لئی جنگ لڑی، اتے گہݨیاں تے سونے نال سجا کے رکھیا۔

1850 دیاں لاہور نلامیاں1849 – 1850

پنجاب اتے قبضے توں بعد انگریزاں نے لاہور راج دا توشہ خانہ کویں ویچیا۔

Emily Eden's Princes and People of India1838 – 1844

Drawings made by the Governor-General's sister when she visited Ranjit Singh's court in 1838, published as lithographs: the Maharaja, his courtiers, his horses and his Akali guards.

The paintings of Ustad Allah Bux20ویں صدی

A Lahore painter of village life, Punjabi legends and Hindu myth, who began painting signs and theatre scenery and became one of the best-loved artists of Pakistan.

National College of Arts, Lahore1875

Founded as the Mayo School of Art, with John Lockwood Kipling, Rudyard's father, as its first principal; he also ran the Lahore Museum next door. It trained generations of the craftsmen and artists of the Punjab.

Government College, Lahore1864

One of the oldest colleges of the Punjab, its Gothic tower a Lahore landmark. Muhammad Iqbal studied and taught there, and so did the Nobel physicist Abdus Salam.

The Princess Bamba Collectionانھیویں صدی

Paintings, ivories and objects of the Sikh court gathered by Princess Bamba Sutherland, Maharaja Duleep Singh's eldest daughter, who settled in Lahore; after her death in 1957 the collection passed to the government of Pakistan.

لاہور قلعہRebuilt from 1566; added to until the 19th century

The citadel of Lahore, rebuilt in brick by Akbar and enlarged by every ruler after him, Mughal and Sikh. With the Shalimar Gardens it became a World Heritage Site in 1981.

The tomb of Asif Khan, Shahdara1641 – 1645

The tomb of Nur Jahan's brother and Shah Jahan's father-in-law, next to Jahangir's. Its marble and tile were stripped in the Sikh period for buildings in Lahore and Amritsar.