ہور دھرم اتے لہراں

جٹھیرے اتے پنڈ دے دیوتے

بہتے پنڈ اتے گوت جٹھیرا رکھدے ہن، موڈھی وڈیرے دی تھاں، جتھے نویاں وہٹیاں اتے بچیاں نوں متھا ٹیکݨ لجایا جاندا ہے، اتے پنڈ دے راکھے، بھومیئے جاں کھیترپال، دی چھوٹی تھاں۔ عورتاں آپݨے بچیاں نوں ماتا (چیچک) توں بچاوݨ لئی سیتلا ماتا نوں چڑھاوا چڑھاوندیاں سن۔ سنگھ سبھا اتے آریا سماج دے سدھارکاں نے ایہناں ریتاں دا ورودھ کیتا، پر دوہاں پنجاباں وچ بہتیاں بچیاں ہوئیاں ہن۔

لوکاں دے سنت

سدھارکاں ولوں دھرماں وچکار پکیاں لکیراں کھچݨ توں بہت پہلاں، ہر دھرم دے پنجابی اکو سنتاں کول جاندے سن۔ سخی سرور، لکھداتا، جنہاں دی درگاہ سلیمان پہاڑاں وچ نگاہا وکھے ہے، دے ہندو، سکھ اتے مسلمان پیروکار سن، سلتانیئے، جو ہر سال پیدل اوتھے جاندے سن۔ سپاں والے سنت گگا پیر دی بھادوں دے مہینے اوہناں دیاں ماڑیاں اتے میلیاں نال پوجا ہندی ہے، اتے دریاواں دے ہرے سنت خواجہ خزر نوں پاݨی اتے تارے دیویاں نال ستکاریا جاندا ہے۔

بدھ دھرم

اشوک دے سمیں توں گندھار اتے تکشلا بدھ دھرم دے وڈے کیندراں وچوں سن۔ کشاݨاں ہیٹھ اوہناں دے مٹھاں نے پشاور اتے تکشلا دوالے دیاں وادیاں بھر دتیاں، اتے گندھار دے بتتراشاں نے بدھ نوں منکھی روپ دتا۔ پنجویں اتے چھیویں صدی دے ہن حملیاں توں بعد بدھ دھرم پنجاب وچوں مدھم پے گیا، پچھے ستوپ اتے پتھر دے بدھ چھڈ گیا جو ہݨ لاہور اتے پشاور دے عجائب گھراں وچ ہن۔

جین دھرم

جین وپاری اتے منی صدیاں تک پنجاب دے قصبیاں وچ رہے، لاہور، ملتان، قصور، گجرانوالا، سیالکوٹ اتے لدھیاݨے وچ، پراݨے شہراں وچ مندراں سمیت۔ انیویں صدی وچ فروزپر دے کول جمے آتمارام جی نے شویتانبر سنپردا نوں مڑ سرجیت کیتا؛ اوہناں دی سمادھ گجرانوالے وچ ہے۔ پچھمی قصبیاں دے بہتے جین 1947 وچ پورب آ گئے۔

عیسائی دھرم

پریسبٹیریان مشنریاں نے 1834 وچ لدھیاݨے وچ مشن کھولھیا۔ 1870ویاں توں 1930ویاں تک کیندری پنجاب دے ہزاراں دلت مزدور سموہک لہراں وچ عیسائی بݨے۔ عیسائی ہݨ پاکستانی پنجاب دی سبھ توں وڈی دھارمک گھٹگݨتی ہن، اتے پنجابی زبور، پنجابی لوک دھناں اتے گائے زبور، اج وی اوہناں دی ابادت دا دھرا ہن۔

احمدیہ

1889 وچ گرداسپر ضلعے دے قادیان وچ مرزا غلام احمد ولوں ستھاپت۔ ونڈ توں بعد ایس دا صدر مقام پاکستانی پنجاب وچ ربوا، ہݨ چناب نگر، چلا گیا۔ 1974 وچ پاکستان نے قانون راہیں اہمدیاں نوں غیر-مسلم اعلانیا، اتے ادوں توں اوہ ظلم دا ساہمݨا کر رہے ہن۔

روداسیا

بھگت روداس دے پیروکار، جالندھر دوالے دوابے دے دلتاں وچ اتے پردیساں وچ سبھ توں تکڑے، جنہاں دا کیندر ڈیرا سچکھنڈ بلاں ہے۔ 2010 وچ بھائیچارے نے آپݨا گرنتھ، گرو روداس دی امرتباݨی، اپݨایا۔

ڈیرے

جوندے گرواں اتے اوہناں دے ڈیریاں نے دوہاں پنجاباں وچ لکھاں لوک کھچے ہن۔ 1891 وچ ستھاپت رادھا سوامی ستسنگ بیاس سبھ توں وڈا ہے، نرنکاریاں، نامدھاریاں اتے بہتے ستھانک ڈیریاں دے نال۔

Scroll sideways to see the whole figure →

Within eighty years, printing presses, schools, the census and British rule set every community in the Punjab to defining itself. Most of these movements founded schools and newspapers, and argued with each other in them.