پنڈ

نہراں توں پہلاں پنجاب دا بہتا حصہ خشک چراند سی، بار، جتھے چرواہے کم کردے اتے کھوہ اتے بییکینی مانسون سنجائی کردے سن۔ 1885 اتے 1940 وچکار انگریزاں نے دواباں وچ سدابہار نہراں پٹیاں اتے پچھم وچ نوں نہری بستیاں وسائیاں، بھیڑ بھرے کیندری ضلعیاں دے کساناں نوں نویں زمین اتے وسا کے۔ لائلپر، ہݨ فیصل آباد، 1890ویاں وچ بستی دی منڈی وجوں وسایا گیا۔ پنجاب برطانوی ہندوستان دا ان-بھنڈار بݨ گیا، اتے ایس دے پتر اوس دی فوج دی ریڑھ۔

ونڈ نے نہری پربندھ نوں چیر دتا، اتے 1960 وچ سندھ جل سندھی نے دریا ونڈ دتے: راوی، بیاس اتے ستلج بھارت نوں، سندھ، جہلم اتے چناب پاکستان نوں۔ بھارت نے بھاکھڑا ڈیم بݨایا؛ پاکستان نے پچھمی پاݨی پورب ول لجاݨ لئی منگلا اتے لنک نہراں بݨائیاں۔ 1960ویاں دے ادھ توں کݨک اتے جھونے دیاں نویاں مدھریاں قسماں، ٹوبویلاں، کھاد اتے پکے بھاا نے دوہاں پنجاباں وچ ہرا انقلاب لیاندا، اتے لدھیاݨے دی پنجاب کھیتیباڑی یونیورسٹی ایس دی پریوگشالا بݨی۔

شہراں نے دوجی آرتھکتا کھڑھی کیتی۔ پچھم توں آئے ونڈ دے شرنارتھیاں نے پورب وچ آپݨے کاروبار مڑ کھڑھے کیتے: کمالیا دے منجال بھراواں ولوں لدھیاݨے وچ شروع کیتی ہیرو سائیکل دنیا دی سبھ توں وڈی سائیکل نرماتا بݨی، لدھیانہ ہوزری دا اتے جالندھر کھیڈاں دے سامان دا شہر۔ پچھم وچ فیصل آباد پاکستان دا کپڑا شہر بݨیا، سیالکوٹ نے دنیا لئی پھٹبال اتے سرجیکل اوزار بݨائے، اتے گجرانوالے نے پکھے اتے دھات دا کم۔ خلیج، برطانیہ اتے کینیڈا وچ پنجابیاں دی بھیجی کمائی نے دوہیں پاسیں گھر اتے نویں پنڈ اسارے۔

قیمت بھاری رہی ہے۔ کݨک–جھونے دا چکر مینہ نالوں ودھ زمینی پاݨی پیندا ہے، پرالی دا دھوناں لاہور توں دلی تک سیال دی ہوا بھر دندا ہے، رسائݨاں نے مٹی تھکا دتی ہے، اتے کھیتی دی کمائی قرضے توں پچھے رہ گئی ہے۔ چڑھدے پنجاب وچ 2000ویاں توں نشیاں دے سنکٹ نے اک پیڑھی نوں جکڑ لیا ہے، اتے 2020–21 دا کسان اندولن اوہناں پکے بھاا لئی ڈر وچوں اٹھیا جو سارے پربندھ نوں بنھی رکھدے ہن۔