ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ

ਹਰੀ ਸਿੰਘ 1791 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਲੂਆ, 'ਸ਼ੇਰ ਮਾਰ', ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ।

ਉਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਬਣੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲੜੇ: ਕਸੂਰ, ਅਟਕ, ਮੁਲਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਸੂਬੇਦਾਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘੀ ਰੁਪਿਆ ਚਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1822 ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀਪੁਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣਾ ਕੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਹੱਦ ਸਾਂਭੀ। 1834 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਣੇ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 1837 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰ ਪਏ ਸਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਦਦ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਘਾਤਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮੁੜ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਮੀਰਪੁਰੀ ਨੇ ਕੁਮਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜਰਨੈਲ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੇ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।