ودیشیں پنجابی

فوجی اتے ریلاں بݨاوݨ والے

1857 توں بعد انگریزاں نے پنجابیاں نوں وڈی گݨتی وچ بھارتی فوج وچ بھرتی کیتا، اتے اوہناں نوں سارے سامراج وچ تعینات کیتا: ہانگکانگ، سنگاپر، ملایا اتے پوربی افریکا، جتھے بہتے پولیس والیاں اتے چوکیداراں وجوں اوتھے ہی رہ گئے۔ 1896 توں 1901 وچکار مونباسا توں لیک وکٹوریا تک یوگانڈا ریلوے بݨاوݨ لئی برطانوی ہندوستان توں کوئی 30،000 کامے لیاندے گئے، جنہاں وچوں بہتے پنجابی سن۔

سکھ ترکھاݨ اتے کاریگر، رامگڑھیئے، کینیا، یوگانڈا اتے تنزانیا وچ رہ گئے، اتے 1960ویاں اتے 1970ویاں وچ بہتے اگے برطانیہ چلے گئے۔

کینیڈا اتے کیلیفورنیا

1900ویاں وچ پنجابی مرد، زیاداتر دوابے اتے مالوے دے سکھ سابکا فوجی، برٹش کولنبیا دیاں لکڑ ملاں اتے کیلیفورنیا دے کھیتاں وچ کم کرن لئی پرشانت مہانساگر پار گئے۔ نسلوادی قانوناں دا ساہمݨا کردیاں اوہناں نے 1913 وچ غدر پارٹی بݨائی، اتے 1914 وچ 376 پنجابی مسافراں والے کاماگاٹا مارو نوں وینکوور توں موڑ دتا گیا۔

کیلیفورنیا دی انپیریال ویلی وچ پنجابی کساناں نے، جنہاں نوں پتنیاں لیاوݨ دی مناہی سی، میکسیکن عورتاں نال ویاہ کیتے، اتے اوہناں دے 'پنجابی میکسیکن' پروار پیڑھیاں تک چلے۔

1912 وچ پنجابی کھیت مزدوراں نے کیلیفورنیا دے سٹاکٹن وچ اتری امریکا دا پہلا گوردوارہ کھولھیا؛ سیکرامینٹو وادی دے آڑواں دے باغاں وچ یوبا سٹی امریکا دا سبھ توں وڈا پنجابی کسان قصبہ بݨیا۔ بھگت سنگھ تھند دا 1923 دا مکدما، جسنے ہندستانیاں نوں امریکی ناگرکتا توں روکیا، 1946 وچ جا کے پلٹیا، اتے دس سال بعد امرتسر نیڑلا کسان دلیپ سنگھ سوند کانگرس لئی چݨیا گیا۔

برطانیہ

1947 توں بعد، اتے خاص کرکے 1950ویاں اتے 1960ویاں وچ، سرحد دے دوہاں پاسیاں دے پنجابی برطانیہ دیاں فیکٹریاں، ڈھلائیخانیاں اتے ملاں وچ کم کرن آئے: ہیتھرو دے کول ساوتھال، برمنگھم اتے بلیک کنٹری، لیسٹر، بریڈفورڈ اتے اتر دے مل شہراں وچ۔ جدوں 1960ویاں وچ منگلا ڈیم نے میرپر ضلع ڈوب دتا، بہتے اجڑے پروار برطانیہ وچ آپݨے رشتیداراں کول آ گئے۔

اوہناں دے بچیاں نے برطانوی بھنگڑا، گوردوارے اتے مسجداں، گلی دیاں دکاناں اتے کاروبار، اتے آپݨی سیاست کھڑھی کیتی۔

خلیج، یورپ اتے ہور تھاواں

1970ویاں توں پاکستان اتے بھارت دے لکھاں پنجابی خلیج دیشاں وچ اساری والیاں تھاواں اتے تیل دے کھوہاں اتے کم کرن گئے، اتے اوہناں دی بھیجی کمائی نے پچھے پنڈ بدل دتے۔ ہور اٹلی گئے، جتھے ہݨ پو گھاٹی دے ڈیاری فارماں دا بہتا کم پنجابی سکھ کردے ہن، اتے سپین، یونان، آسٹریلیا اتے نوزیلینڈ۔

2000ویاں توں کینیڈا نے سبھ توں وڈی نویں لہر کھچی ہے، بہتے ودیارتھیاں وجوں؛ اونٹاریو وچ برینپٹن اتے برٹش کولنبیا وچ سری پنجاب توں باہر دنیا دے سبھ توں وڈے پنجابی بھائیچاریاں وچوں ہن۔