حاکم، سردار اتے جرنیل

جہلم اتے چناب وچکار پورواں دا راجہ، جو جنگی ہاتھیاں نال ہائیڈاسپیز اتے سکندر نال ٹکرایا اتے ہارن اتے آپݨے تخت اتے بہال کیتا گیا۔

326 ق م وچ سندھ پار کیتا، پورس نوں ہرایا، اتے بیاس توں مڑ گیا جدوں اوس دی فوج نے اگے جاݨ توں انکار کیتا۔ ملیاں دے اک نگر اتے دھاوے وچ، شاید ملتان دے کول، اوہ بری ترھاں زخمی ہویا۔

موریا سامراج دا بانی جس نے تکشلا دے آپݨے سلاہکار چاݨکیا نال یونانی فوجی ٹکڑیاں نوں کڈھیا اتے تکشلا نوں سوبائی راجدھانی بݨایا۔

ہند-یونانی راجہ جس نے ساگل (سیالکوٹ) توں راج کیتا۔ بودھی گرنتھ ملند پرشن بھکھشو ناگسین نال اوس دی بہس درج کردا ہے۔

کشاݨ سمراٹاں وچوں سبھ توں وڈا، بدھ دھرم اتے گندھار کلا دا سرپرست، جس نے پشاور وچ وشال ستوپ بݨایا۔

پنجاب دا ہندو شاہی راجہ جس نوں 1001 وچ پشاور دے کول محمود غزنوی نے ہرایا۔ شرمسار ہو کے، کہا جاندا ہے، اوس نے آپݨے آپ نوں چکھا وچ ساڑ لیا۔

ترک سلطان جس نے ہندوستان اتے کوئی ستاراں حملے کیتے۔ اوس دیاں جتاں نے لاہور نوں غزنوی شہر بݨایا اتے پنجاب نوں فارسی بولدی اسلامی دنیا وچ لے آندا۔

ناتھ جوگیاں دی سنپردا دے بانی، جنہاں دے پیروکاراں نال گرو نانک نے اچل اتے ہور تھاواں اتے گوشٹی کیتی۔ مدھکالی پنجاب بھر وچ ناتھ روایت تکڑی سی۔

اجمیر اتے دلی دا راجپوت راجہ جس نے 1191 وچ ترائن وچ محمد غوری نوں ہرایا اتے اک سال بعد اسے میدان وچ اوس توں ہار گیا۔

پنجاب دا کھوکھر سردار، جو ویہ سال دلی دے سلطاناں نال لڑیا، لاہور نوں گھیرا پایا اتے سیالکوٹ اتے جالندھر اتے قبضہ کیتا۔

فرغانا دا تیموری شہزادہ جس نے 1526 وچ پاݨیپت وچ مغل سامراج دی نینہ رکھݨ توں پہلاں پنجاب اتے کئی حملے کیتے۔ گرو نانک نے اوس ولوں سیدپر دی لٹ ویکھی۔

افغان حاکم جس نے ہمایوں نوں کڈھیا، روہتاس قلعہ بݨایا اتے بنگال توں پنجاب تک دی وڈی سڑک مڑ بݨائی جو جی.ٹی. روڈ بݨی۔

مغل بادشاہ، پنجاب دے کلانور وچ تاجپوش ہویا، جس نے گوئندوال وچ گرو امرداس دا لنگر چھکیا اتے 1586 توں 1598 تک لاہور توں راج کیتا۔

مغل بادشاہ جس دے ویلے 1606 وچ گرو ارجن شہید کیتے گئے اتے گرو ہرگوبند گوالیار دے قلعے وچ رکھے گئے۔ اوہ لاہور توں باہر شاہدرے وچ دفن ہے۔

مغل بادشاہ جس دے ویلے گرو تیغ بہادر شہید کیتے گئے۔ گرو گوبند سنگھ دی فارسی چٹھی، ظفرنامہ، اسے نوں لکھی گئی۔ اوس نے لاہور دی بادشاہی مسجد بݨائی۔

مالوے دا سدھو-براڑ جٹ چودھری، پٹیالہ، نابھا اتے جیند دے راجیاں، پھولکیاں ریاستاں، دا سانجھا وڈیرا۔

سرہند دا مغل صوبیدار جس نے آنندپر نوں گھیریا، گرو گوبند سنگھ دا پچھا کیتا اتے اوہناں دے چھوٹے صاحبزادیاں دی شہیدی دا حکم دتا۔ چپڑ چڑی وچ بندا سنگھ دی فوج ہتھوں ماریا گیا۔

ملیرکوٹلے دا نواب جس نے وزیر خان دی کچہری وچ گرو دے چھوٹے صاحبزادیاں دی شہیدی وردھ ہاا دا ناارا ماریا، بھاویں اوس دا آپݨا بھرا گرو نال لڑدیاں ماریا گیا سی۔

اورنگزیب دا پتر، جس دی گرو گوبند سنگھ نے 1707 دی تخت دی جنگ وچ مدد کیتی اتے جس نال دکھݨ ول گئے۔ بعد وچ اوس نے بندا سنگھ وردھ مہم دی اگوائی کیتی۔

فارس دا حاکم جس نے 1739 وچ ہندوستان اتے حملہ کیتا، دلی لٹی اتے تخت-اے-تاوس اتے کوہنور لے گیا۔ واپسی اتے سکھ جتھیاں نے اوس دے سامان دے قافلے اتے چھاپے مارے۔

لاہور دا مغل صوبیدار جس نے سکھاں دے سراں دا مل پایا، بھائی منی سنگھ اتے بھائی تارو سنگھ نوں شہید کیتا، اتے 1733 وچ سکھاں نوں جاگیر اتے نواب دا خطاب دے کے صلح خریدݨ دی کوشش کیتی۔

لاہور دے صوبیداراں دا دیوان، جس نے سکھاں ہتھوں لڑائی وچ آپݨے بھرا جسپت رائے دے مارے جاݨ توں بعد سکھاں دا خاتما کرن دی سہں کھادھی اتے 1746 دے چھوٹے گھلوگھارے دی اگوائی کیتی، 'گرو' شبد اتے وی پابندی لا دتی۔

1733 وچ سنگت دے گھوڑیاں دی سیوا کردیاں مغل خطاب کبولیا، پھر خالصے نوں بڈھا دل اتے ترݨا دل وچ جتھیبند کیتا۔

پٹیالے اتے اوس پھولکیاں گھرانے دے بانی جس نے 1948 تک ایس اتے راج کیتا۔

بھنگی مثل نوں لاہور توں ملتان تک دے علاقیاں نال مثلاں وچ سبھ توں تکڑی بݨایا۔ وڈی زمزمہ توپ بھنگیاں نے کھوہی اتے چراں تک بھنگیاں والی توپ وجوں جاݨی گئی۔

جالندھر دواب دا چالاک فوجدار جس نے مغلاں، افغاناں، مراٹھیاں اتے سکھاں نوں اک-دوجے نال لڑایا اتے 1758 وچ تھوڑھے سمیں لئی سارے پنجاب دا صوبیدار بݨیا۔

منوپر دی جت توں بعد لاہور دا صوبیدار، جس نوں سکھ صدی دے سبھ توں بھیانک ظلم لئی یاد کردے ہن، سکھ عورتاں اتے بچیاں دی قید سمیت۔

رݨجیت سنگھ دے دادا اتے گجرانوالے وچ شکرچکیا مثل دی طاقت دے بانی، جتھے اوہناں نے 1761 وچ افغان صوبیدار نوں ہرایا۔

افغان درانی سامراج دا بانی، جس نے 1748 توں 1767 وچکار پنجاب اتے اٹھ جاں نوں حملے کیتے، پاݨیپت وچ مراٹھیاں نوں کچلیا اتے دو وار ہرمندر صاحب نوں ڈھاہیا۔

کنھئیا مثل دے مکھی اتے کجھ سماں پنجاب دے سبھ توں طاقتور سردار۔ اوہناں دی نونہ سدا کور نے اوہ ویاہ کروایا جس نے کنھئیاں نوں رݨجیت سنگھ دا ساتھی بݨایا۔

دل خالصہ دے سربراہ، وڈے گھلوگھارے وچ کئی وار زخمی ہوئے۔ لاہور وچ سکے چلائے اتے سلطان-ال-قوم، قوم دے بادشاہ، اکھوائے۔

رامگڑھیا مثل دے آگو، جنہاں دا ناں امرتسر وچ اوہناں ولوں مڑ اسارے رام روݨی قلعے توں پیا۔ 1783 وچ دلی تک دھاوے کیتے۔

پھولکیاں سردار جس نے 1764 وچ سرہند دے پتن توں بعد جیند ریاست بݨائی؛ اوس دی دھی راج کور رݨجیت سنگھ دی ماں سی۔

کروڑسنگھیا آگو جو 1783 وچ لال قلعے وچ داخل ہوئے اتے شاہ عالم دوجے نال سمجھوتے راہیں دلی دیاں سکھ تھاواں اتے گوردوارے بݨائے۔

رݨجیت سنگھ دے پتا۔ گجرانوالے توں شکرچکیا علاقے ودھائے اتے اک گھیرابندی دوران چلاݨا کر گئے جدوں رݨجیت باراں سال دا سی۔

مڈھلیاں جتاں وچ رݨجیت سنگھ دا موہری جرنیل، 1813 وچ اٹک وچ افغاناں اتے جت ہاسل کرن والا۔

نہنگ آگو اتے اکال تخت دے جتھیدار جنہاں نے اک وار نیتک بھل لئی رݨجیت سنگھ نوں کورڑیاں دی سزا سݨائی۔ نوشہرے وچ ہلے دی اگوائی کردیاں شہید ہوئے۔

پتی دی موت توں بعد کنھئیا مثل دی مکھی اتے رݨجیت سنگھ دی سس۔ اوہناں دی حمایت نے 1799 وچ اوس نوں لاہور لیݨ وچ مدد کیتی۔

توپخانے دا کمانڈر جو منشی توں جرنیل بݨیا اتے 1818 وچ ملتان اتے دھاوے اتے 1819 وچ کشمیر دی جت دی اگوائی کیتی۔

شیر-اے-پنجاب۔ مثلاں نوں اک کرکے سکھ راج بݨایا، چالی سال لاہور توں راج کیتا اتے ہرمندر صاحب اتے سونا چڑھایا۔

نکئی مثل توں رݨجیت سنگھ دی راݨی اتے کھڑک سنگھ دی ماں، جو ملتان مہم نال گئی اتے ایس دی رسد سانبھی۔

نیپولیان دے گھوڑسوار دستے دا پراݨا فوجی جو 1822 وچ لاہور پہنچیا اتے فوج-اے-خاص کھڑھی کیتی، سکھ فوج دی فرانسیسی کوائد والی چوݨویں برگیڈ۔

رݨجیت سنگھ دا حکیم، ودیش منتری اتے رازدان، اک مسلمان جو انگریزاں اتے افغاناں نال سبندھ سانبھدا سی۔

ڈوگرا جرنیل جس نے اچے ہمالیا پار فوجاں دی اگوائی کیتی: 1834 توں لداخ، 1840 وچ بلتستان اتے 1841 وچ پچھمی تبت، جتھے اوہ برفاں وچ تو-یو وکھے ماریا گیا۔

اتر-پچھمی سرحد اتے سکھ فوج دے سپہسالار۔ کشمیر اتے پشاور دے صوبیدار رہے اتے افغاناں وردھ جمرود سانبھدیاں شہید ہوئے۔

تجربیکار جرنیل جو چٹے بستراں وچ سبھراوں وچ انگریزی سفاں وچ گھس گئے اتے آپݨے جواناں نال شہید ہوئے۔

ویہ سال توں ودھ ملتان دا صوبیدار، جس نے نویاں نہراں نال ایس دیاں خشک زمیناں نوں کھیتی ہیٹھ لیاندا۔ اوس دا پتر مولراج اوس دا جانشین بݨیا۔

جمرود دی فوجی ٹکڑی دا کمانڈر جس نے ہری سنگھ نلوئے دے شہید ہوݨ توں بعد قلعہ سانبھی رکھیا، اوہناں دی موت نوں گپت رکھ کے۔

25 سال سکھ راج دا وزیر اتے رݨجیت سنگھ توں بعد دربار دا سبھ توں طاقتور بندا۔ 1843 وچ قتل کیتا گیا۔

رݨجیت سنگھ دا وڈا پتر اتے جانشین۔ 1818 وچ ملتان وچ ناں دا سپہسالار، گدی اتے بیٹھݨ دے کجھ مہینیاں وچ ہی کھونجے لا دتا گیا اتے نومبر 1840 وچ، شاید زہر نال، چلاݨا کر گیا۔

امریکی-سکاٹش منچلا اتے لاہور وچ توپخانے دا کرنل، آپݨی ٹارٹن دی پگ لئی یاد کیتا جاندا۔

نیپلز دا فوجی جس نے سکھ راج لئی وزیراباد اتے پھر پشاور دا بدنام سختی نال پربندھ کیتا۔

کھڑک سنگھ دی ودھوا اتے سکھ راج اتے راج کرن والی اکو-اک عورت، 1840–41 وچ دو مہینے سرپرست وجوں، شیر سنگھ دے لاہور لیݨ توں پہلاں۔

ہزارا دا صوبیدار جس دی 1848 دی بغاوت نے، اوس دے پتر شیر سنگھ سمیت، ملتان دی بغاوت نوں پوری جنگ وچ بدل دتا۔

لاہور ادھین جمو دا ڈوگرا راجہ، جس دے جرنیل زوراور سنگھ نے لداخ اتے بلتستان جتے۔ 1846 وچ اوہ جنگ توں باہر رہا اتے انگریزاں توں 75 لکھ رپئے وچ کشمیر خرید لیا۔

رݨجیت سنگھ دا پتر جس نے 1841 وچ فوج دی حمایت نال تخت جتیا۔ ستمبر 1843 وچ سندھانوالیا سرداراں نے اوس نوں گولی مار دتی، اسے دن جدوں اوس دا وزیر دھیان سنگھ ماریا گیا۔

اتالوی افسر جس نے سکھ پیدل فوج نوں یورپی کوائد سکھائی اتے بعد وچ لاہور لئی ضلعیاں دا پربندھ کیتا۔ اوس نے ماݨکیالا وچ اک بودھی ستوپ دی کھدائی وی کیتی۔

سیں-سیر توں سکھات فرانسیسی افسر جس نے رݨجیت سنگھ دیاں توپاں ڈھالیاں اتے توپخانے دی کمان کیتی، اتے پنجاب دیاں پراتن تھاواں دے نقشے بݨائے اتے کھدائی کیتی۔

رݨجیت سنگھ دا کابل پوتا جس نے اصل وچ آپݨے پتا دی تھاں راج چلایا۔ پتا دے سسکار توں مڑدیاں لاہور دے اک دروازے دا ملبا اوس اتے ڈگا اتے اسے دن اوس دی موت ہو گئی۔

1845–46 وچ سپہسالار جو فروزشاہ وچ پچھے ہٹ گیا اتے سبھراوں وچ پل توڑ دتا، اتے بعد وچ انگریزاں نے اوس نوں انعام دتا۔

پہلی اینگلو-سکھ جنگ توں بعد لاہور وچ انگریز ریزیڈینٹ، اتے قبضے توں بعد پنجاب چلاوݨ والے بورڈ دا مکھی۔

ملتان دا صوبیدار جس دی اپریل 1848 دی بغاوت نے، شہر وچ دو انگریز افسراں دے مارے جاݨ توں بعد، دوجی اینگلو-سکھ جنگ شروع کیتی۔

پہلی اینگلو-سکھ جنگ وچ وزیر اتے فوجی کمانڈر، جس اتے ویاپک دوش ہے کہ اوس نے خالصہ فوج نال انگریزاں خاتر غداری کیتی۔

دوجی اینگلو-سکھ جنگ وچ خالصہ فوج دا کمانڈر، جس نے گجرات وچ ہار توں پہلاں چلیانوالے وچ انگریزاں نوں روک دتا۔

گورنر-جنرل جس نے 1849 وچ پنجاب دا رلیواں کیتا، دلیپ سنگھ نوں گدی توں لاہیا اتے کوہنور ملکا وکٹوریا نوں بھیجیا۔

رݨجیت سنگھ دی سبھ توں چھوٹی راݨی اتے آپݨے پتر دلیپ سنگھ دی سرپرست۔ انگریز اوہناں نوں پنجاب دی سبھ توں خطرناک شخسیات سمجھدے سن، اوہناں نوں قید کیتا اتے دیش نکالا دتا؛ اوہ بھج کے نیپال چلے گئے۔

اوہ پربندھک جسنے قبضے ہیٹھلا پنجاب چلایا، 1857 وچ دلی مڑ لیݨ لئی پنجابی فوجاں بھیجیاں، اتے بعد وچ بھارت دا وائسرائے بݨیا۔

نامدھاری (کوکا) لہر دے بانی، جس نے گاندھی توں دہاکے پہلاں انگریزی مال اتے عدالتاں دا بائیکاٹ کیتا۔ 1872 توں بعد برما جلاوطن۔

انگریز افسر جس نے اپریل 1919 وچ جلھیانوالے باغ وچ بناں چیتاونی بھیڑ اتے گولی چلاوݨ دا حکم دتا، سینکڑے مارے گئے۔

پنجاب دا لیفٹینینٹ-گورنر جس نے امرتسر دے گولیکانڈ دی حمایت کیتی اتے مارشل لاا لایا۔ 1940 وچ لنڈن وچ اودھم سنگھ نے گولی مار کے ماریا۔

پٹیالے دے شانو-شوکت والے حاکم، کرکٹر اتے نریندر منڈل دے چانسلر، آپݨے گہݨیاں اتے کاراں لئی مشہور۔

بھارت دی پردھان منتری جس نے جون 1984 وچ ساکا نیلا تارا دا حکم دتا اتے 31 اکتوبر نوں دو سکھ انگ-رکھاکاں نے اوس دا قتل کر دتا۔