ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ

ਹਰਿ ਰਾਇ 1630 ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ 1644 ਵਿੱਚ ਦਾਦੇ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਉੱਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ।

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਚੋਲਾ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਝਾੜੀ ਨਾਲ ਖਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੋਲਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਚੱਲੋ ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ 2,200 ਘੋੜਸਵਾਰ ਰੱਖੇ ਪਰ ਕਦੇ ਲੜਾਈ ਨਾ ਲੜੀ।

ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਦਵਾਖ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਸਖ਼ਤ ਬਿਮਾਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਾ ਲੱਭਾ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਦੁਰਲੱਭ ਦਵਾਈ ਭੇਜੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ 1658 ਵਿੱਚ ਦਾਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ ਦੇ ਪੱਤਣ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਟਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਸੱਦਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤੁਕ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਚੱਕ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 'ਮਿਟੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀ ਪੇੜੈ ਪਈ ਕੁਮ੍ਹ੍ਹਿਆਰ', ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਬੇਈਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁੜ ਕਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਾ ਵਸਿਆ।

1661 ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।