ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ
ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਲਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ, ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ।
ਜੇਠਾ 1534 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਸਰਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾਨੀ ਨੇ ਪਾਲਿਆ, ਉਹ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੇਚ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਉਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਮਰਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਜਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਥੜ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ, ਸਿਰਫ਼ ਜੇਠਾ ਜੀ ਹਰ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮੁੜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। 1574 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ, ਬਣੇ।
ਗੱਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁੰਗ, ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡ ਅਤੇ ਗੁਮਟਾਲਾ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇੜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਵਸੋਂ ਵਸਾਉਣ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਲਗਭਗ 1577 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਦੁਆਲੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਵੰਜਾ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਵਸਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ। ਨਗਰ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਕਹਾਇਆ; ਸਰੋਵਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਕਹਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਇਹੀ ਨਾਂ ਲੈ ਲਿਆ।
ਉਹ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬਿਰਹੋਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ, ਸਿੱਖ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਲੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 638 ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਭੇਟਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
ਉਹ 1581 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਥਾਪ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੁਆਫ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਜੋ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਲੰਗਰ ਨੂੰ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨੇਮ ਬਣਾਇਆ, ਸਤੀ ਅਤੇ ਪਰਦੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ, 1604 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਬਣੇ, 1606 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਧੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ।
The Gurus' family tree
How the Guruship passedScroll sideways to see the whole tree →
Guru Gobind Singh's four sons, the Sahibzade, were all killed in 1704; in 1708 he passed the Guruship to the scripture and to the Khalsa. Guru Nanak passed over his own sons for his disciple Lehna, renamed Angad; Angad did the same. From Guru Ram Das on, the Guruship stayed in the Sodhi family, but not always with the eldest: Prithi Chand, Dhir Mal and Ram Rai each set up rival claims.
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸGovernment Museum, Chandigarh · photo Family workshop (or atelier) of Nainsukh of Guler (Wikimedia Commons) ↗