ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ

ਅਰਜਨ 1563 ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਪਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਦੋਹਿਤਾ ਬਾਣੀ ਕਾ ਬੋਹਿਥਾ' ਕਿਹਾ, ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਜੋ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਏਗਾ। ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਿਰਹੋਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ; ਤੀਜੀ ਚਿੱਠੀ ਨੇ 1581 ਵਿੱਚ, ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਕੌੜੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਿਵਾਈ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਉਸਾਰਿਆ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਜਾਤ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ। ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1588 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਖਵਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਵਾਲਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਸਾਇਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ; ਜਲੰਧਰ ਦੋਆਬ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਸਾਏ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਝੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੂਹ ਲਵਾਏ।

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤਾਂ, ਕਬੀਰ, ਨਾਮਦੇਵ, ਰਵਿਦਾਸ, ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ। 1604 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, 2,218 ਸ਼ਬਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉਹਨਾਂ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋਈ, ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ। ਇਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1606 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਖ਼ੁਸਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ 'ਝੂਠ ਦੀ ਦੁਕਾਨ' ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ, ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ 1606 ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ: ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਉਬਲਦੀ ਦੇਗ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੇ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: 'ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ'। 30 ਮਈ ਨੂੰ, ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ 16 ਜੂਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਾ ਦਿਸੇ। ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਲੋਪ ਹੋਏ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਸਿੱਖ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀ ਛਬੀਲ ਛਕਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।