ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ

ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ 1595 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਿੱਖ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਾਏ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੇਲੇ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸਬਕ ਸਿੱਖ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਬਦਲ ਗਿਆ।

1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰਿਆਈ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਸੇਲ੍ਹੀ, ਤਿਆਗੀ ਦੀ ਊਨੀ ਡੋਰ, ਲੈਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ, ਰੂਹਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਥੜ੍ਹਾ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਬਣਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੀਵਾਨ ਲਾਉਂਦੇ, ਝਗੜੇ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਵਾਂ ਲੈਂਦੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫ਼ੌਜ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਬਾਜ਼ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਸਤਰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਲ, ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ। ਰਿਹਾਈ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾਲ ਕੈਦ ਬਵੰਜਾ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੜਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲਿਆਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਪਸੀ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਹੇਠ ਸੰਬੰਧ ਵਿਗੜ ਗਏ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 1628 ਤੋਂ 1635 ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬਠਿੰਡੇ ਨੇੜੇ ਲਹਿਰਾ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਅਤੇ ਫਗਵਾੜੇ ਵਿੱਚ। ਹਰ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਤਲਵਾਰ ਵਾਹੀ। ਡਾਕੂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣੇ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ, ਸੌ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਏ।

1635 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਦੀਆਂ ਤਲਹਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਹਰਿ ਰਾਇ ਨੂੰ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ 1644 ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਰਚੀ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਕੌਮ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਟਾਕਰੇ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।