ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ

ਲਹਿਣਾ 1504 ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ ਨੇੜੇ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਸਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਵੱਲ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਜਪੁਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਾ ਗਏ।

ਕੋਈ ਸੱਤ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਿੱਲੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ; ਇੱਕ ਕਟੋਰਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਗੰਦੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਗਏ; ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਦਿਆਂ, ਚਾਦਰ ਹੇਠ ਪਈ ਲੋਥ ਖਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਇਕੱਲੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹੇਠੋਂ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨਿਕਲਿਆ। 1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅੰਗਦ, 'ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਅੰਗ', ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਦੇ ਨਾ ਮੰਨਿਆ।

ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਬਿਆਸ ਕੰਢੇ ਖਡੂਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਿਪੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੰਡੇ ਲਿਪੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ, 'ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ', ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਣੀ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਵੇਂ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਵੇਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਵਾਇਆ।

ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੰਗਰ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਬਣਾਇਆ। ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤਾਈ ਘਿਉ ਵਾਲੀ ਖੀਰ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਘੋਲ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਖਡੂਰ ਵਿੱਚ ਮੱਲ ਅਖਾੜਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਤਕੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ 62 ਜਾਂ 63 ਸਲੋਕ ਰਚੇ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਖਡੂਰ ਆਇਆ ਅਤੇ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਡੀਕ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਿਰਧ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਢੋਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ 1552 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।