گرو نانک دیو

نانک 1469 وچ لاہور دے پچھم ول بار دے علاقے دے پنڈ تلونڈی رائے بھوئے وچ جمے، جو ہݨ ننکانہ صاحب کہاوندا ہے۔ اوہناں دے پتا، مہتا کالو، پنڈ دے پٹواری سن، بیدی گوت دے کھتری؛ ماں ماتا ترپتا سن، اتے وڈی بھیݨ نانکی پہلی سی جس نے اوہناں اتے وشواس کیتا۔ جنمساکھیاں، پراݨیاں جیون-کتھاواں، اک اجہے بال نوں یاد کردیاں ہن جس نے آپݨے ادھیاپکاں نوں اوہ سوال پچھے جنہاں دے جواب اوہناں کول نہیں سن، جس نے جنیو پاوݨ توں انکار کیتا کونک کپاہ دا دھاگا گل جاویگا اتے اوہ دیا اتے سنتوکھ دا جنیو چاہندا سی، اتے جس نے وپار لئی ملے ویہ رپئے بھکھے سادھواں نوں بھوجن چھکاوݨ اتے لا دتے اتے ایس نوں سچا سودا کہا۔

جوانی وچ اوہ سلتانپر لودھی گئے، جتھے اوہناں دے بھݨوئیئے نے اوہناں نوں نواب دولت خان لودھی دے مودیخانے وچ کم دوایا۔ اوہناں دا ویاہ بٹالے دی سلکھݨی نال ہویا اتے دو پتر ہوئے، سری چند اتے لکھمی داس۔ ہر امرت ویلے اوہ نکی جہی ویئیں ندی وچ اشنان کردے۔ اک سویر، لگبھگ 1499 وچ، اوہ پاݨی وچ گئے اتے باہر نا آئے؛ تن دن اوہناں نوں ڈبیا سمجھیا گیا۔ جدوں اوہ پرگٹ ہوئے تاں چپ سن، اتے جدوں آخر بولے تاں پہلے بول سن: نا کو ہندو نا مسلمان۔ بعد وچ اوہناں نے گایا کہ اوہناں نوں رب دی درگاہ وچ لجا کے نام دا پیالا پلایا گیا۔ جپجی دا آرنبھ، مول منتر، نچوڑ ہے اوس دا جو اوہ نال لیائے: ੴ ست نام کرتا پرکھ نربھو نرویر اکال مورت اجونی سیبھں گر پرساد۔

پھر اوہ تر پئے۔ ویہ سال توں ودھ، چار وڈیاں یاتراواں وچ جنہاں نوں اداسیاں کہندے ہن، اوہ بھائی مردانے، اک مسلمان ربابی، اتے کدے-کدے بالے نال گھمے: پورب وچ ہردوار، بنارس اتے آسام، دکھݨ وچ سریلنکا، اتر وچ ہمالیا اتے تبت، پچھم وچ مکا اتے بغداد۔ ہر تھاں کہاݨیاں اکو جہیاں ہن: اوہ لوکاں نوں اوہناں دے تیرتھاں اتے ملے اتے اوہناں دے کرمکانڈاں نوں پٹھا کر وکھایا۔ ہردوار وچ اوہناں نے پچھم ول، پنجاب وچ آپݨے کھیتاں ول، پاݨی سٹیا، کونک یاتری پورب ول آپݨے پتراں نوں پاݨی دے رہے سن۔ مکے وچ، جدوں کہا گیا کہ رب دے گھر ول پیر کرکے نا سونوو، اوہناں نے کہا کہ مینوں اوہ دشا وکھاو جتھے رب نا ہووے۔ سیدپر وچ اوہناں نے امیر اہلکار ملک بھاگو دا بھوج ٹھکرا کے لالو ترکھاݨ دی کودھرے دی روٹی کھادھی، ایہہ کہ کے کہ اک غریباں دے لہو وچوں نچوڑی ہے اتے دوجی حق دے پسینے وچوں۔

اوہناں نے تاریخ وی ویکھیا۔ جدوں 1521 وچ بابر دی فوج نے سیدپر لٹیا تاں اوہ اوتھے سن، اتے قید کر لئے گئے۔ حملے بارے اوہناں دے چار شبد، بابرواݨی، مغل جت دے سبھ توں پراݨے اکھیں-ڈٹھے برتانتاں وچوں ہن اتے رب اگے کیتے سبھ توں دلیر روسیاں وچوں: اوہ عورتاں جنہاں دے سر منے گئے، وڈھے گئے گبھرو، آپݨا دھرم بھلے راجے، اتے ایہہ پکار: 'ایتی مار پئی کرلاݨے تیں کی درد ن آیا'۔

لگبھگ 1522 وچ اوہ راوی کنڈھے کرتارپور وچ ٹک گئے اتے مڑ کسان بݨ گئے۔ ایتھے سنگت نے روپ دھاریا: دن کیرتن نال شروع ہندا اتے کیرتن نال مکدا؛ ہر جات دے لوک لنگر وچ اکٹھے چھکدے؛ ہر کوئی کم کردا۔ تن اسول اوہناں دے سکھائے جیون دا نچوڑ سن: نام جپݨا، رب نوں یاد کرنا؛ کرت کرنی، حق-حلال دی کمائی؛ اتے ونڈ چھکݨا، جو ہے اوہ ونڈ کے کھاݨا۔ اوہناں نے 974 شبد رچے، سارے راگاں وچ، جو گرو گرنتھ صاحب دی نینہ ہن۔

1539 وچ جوتی جوت سماوݨ توں پہلاں اوہناں نے آپݨے سکھاں نوں پرکھیا اتے آپݨے کسے پتر نوں نہیں سگوں شردھالو سکھ لہݨے نوں چݨیا، جس دا ناں اوہناں نے انگد، 'میرا آپݨا انگ'، رکھیا اتے جس اگے متھا ٹیکیا۔ سکھ کہندے ہن کہ جوت اک دیہ توں دوجی وچ گئی۔ کتھا ہے کہ جدوں اوہ جوتی جوت سمائے تاں اوہناں دے ہندو اتے مسلمان شردھالو جھگڑ پئے کہ سسکار کرنا ہے جاں دفناوݨا، اتے جدوں چادر چکی تاں صرف پھل ملے۔ دوہاں نے ادھے-ادھے لے لئے۔ کرتارپور وچ، سرحد دے پاکستانی پاسے، اج وی اک گوردوارہ اتے اک قبر نال-نال کھڑھے ہن۔

برٹش لائبریری دی اک ہتھ-لکھت وچلی اک جنمساکھی کتھا انسار اوہناں نے لاہور دے اک امیر ساہوکار نوں اک سوئی پھڑائی اتے کہا کہ اگلے جہان وچ موڑ دیئیں۔ جدوں اوس نے ازر کیتا کہ موت توں پار کجھ نہیں جاندا، گرو جی نے پچھیا کہ پھر اوس دی جوڑی ہوئی دولت دا کی لابھ۔ ساہوکار نے اوس دا بہتا حصہ ونڈ دتا۔ گرو جی دیاں سبھ توں پراݨیاں چترت جیونیاں، 1733 دی بی-40 جنمساکھی اتے ولائت والی جنمساکھی، برٹش لائبریری دے سکھ خزانیاں وچوں ہن۔