ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬ
ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ, ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦੀਆ, ਗ਼ਦਰ, ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ।
ਅਣਪਛਾਤਾ · ਵਿਕੀਮੀਡੀਆਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਲਿਆ ਕੇ ਵਸਾਏ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਭਰਤੀ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਹਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠੀਆਂ: ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ, ਕਾਦੀਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਹਿਮਾਇਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ: ਕੂਕੇ, 1907 ਦੇ ਕਿਸਾਨ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ। 1919 ਵਿੱਚ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦਿੱਤੇ। 1920ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਜ਼ਲ-ਏ-ਹੁਸੈਨ, ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਿਆ, 1947 ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੱਕ।
ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ
ਕੀ ਹੋਇਆ
38 ਘਟਨਾਵਾਂ- 29 ਮਾਰਚ 1849ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
- 1850ਕੋਹਿਨੂਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਈ ਰਵਾਨਾ
ਹੀਰਾ ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 18571857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹਾਕਮ ਸ਼ੱਕੀ ਪਲਟਣਾਂ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਮੁੜ ਲੈਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।
- ਜੁਲਾਈ – ਸਤੰਬਰ 1857ਗੋਗੇਰਾ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ
ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖਰਲ ਰਾਵੀ ਦੀ ਬਾਰ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ 21 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
- 1859ਅੱਪਰ ਬਾਰੀ ਦੋਆਬ ਨਹਿਰ
ਵੱਡੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਜਨਵਰੀ 1872ਕੂਕੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ
ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਵਿੱਚ 66 ਨਾਮਧਾਰੀ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਬਰਮਾ ਜਲਾਵਤਨ।
- 1873ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ
ਸੁਧਾਰਕ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- 1876ਆਤਮਾਰਾਮ ਜੀ ਵਿਜਯਾਨੰਦ ਸੂਰੀ ਬਣਦੇ ਹਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਜੈਨ ਮੁਨੀ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿੱਚ ਦੀਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 1877ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ
ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਲਾਹੌਰ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜੀ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- 1882ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ।
- 1886ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ
ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ-ਵੈਦਿਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਕੂਲ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ।
- 1889ਕਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਕਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 1891ਬਿਆਸ ਦਾ ਡੇਰਾ
ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1892ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੋਹਰੀ ਸਿੱਖ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1892ਲਾਇਲਪੁਰ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ
ਲੋਅਰ ਚਨਾਬ ਨਹਿਰ ਬਾਰ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਇਸ ਦੀ ਮੰਡੀ ਵਜੋਂ ਵਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 12 ਸਤੰਬਰ 1897ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ
36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਪਲਟਣ ਦੇ 21 ਫ਼ੌਜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਡਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- 1900ਲੈਂਡ ਏਲੀਅਨੇਸ਼ਨ ਐਕਟ
ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਨੂੰਨ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 'ਜ਼ਰਾਇਤਪੇਸ਼ਾ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- 1907ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ
ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ (ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ); ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ।
- 1912ਸਟਾਕਟਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।
- 1913ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਉਲਟਾਉਣ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- 1914ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ
ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਪਸੀ ਉੱਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਕੋਲ ਬਜ ਬਜ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- 1914 – 1918ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ
ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਗੈਲੀਪੋਲੀ, ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ; ਖ਼ੁਦਾਦਾਦ ਖ਼ਾਨ ਈਪਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕ੍ਰਾਸ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
- ਫ਼ਰਵਰੀ 1915ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨਾਕਾਮ
ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਬਰ ਮਿੱਥੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਭੇਤ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼
ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਵਿਸਾਖੀ ਉੱਤੇ ਜੁੜੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ 379 ਮੌਤਾਂ ਹੈ, ਹੋਰ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ।
- 1920 – 1925ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; 1921 ਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਾਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੋਰਚੇ 1925 ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- 1921ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਕਾ ਅਤੇ ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਧਾਰਕ ਸ਼ਹੀਦ; ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਤੋਸ਼ੇਖ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
- 1921ਹੜੱਪਾ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ
ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਦਇਆ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 1922ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਮੋਰਚਾ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਕਾਲੀ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਰੋਜ਼ ਕੁੱਟਦੀ ਹੈ।
- 1923ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
ਫ਼ਜ਼ਲ-ਏ-ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1923ਅਮਰੀਕਾ ਬਨਾਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ
ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ; ਪੰਜਾਬੀ ਵਸਨੀਕ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
- 20 ਸਤੰਬਰ 1924ਦੁਨੀਆ ਸਿੰਧ ਸਭਿਅਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਦੀ ਹੈ
ਸਰ ਜੌਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਲੰਡਨ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਰ ਜਿੰਨੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਕ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 1928ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਰੋਧ
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਉੱਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਵਰ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਦਸੰਬਰ 1929ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ
ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਆਪਣੇ ਲਾਹੌਰ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਐਲਾਨਦੀ ਹੈ।
- 23 ਮਾਰਚ 1931ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ
ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ।
- 1937ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ
ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਸੂਬਾਈ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- 1940ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
- ਮਾਰਚ 1940ਲਾਹੌਰ ਮਤਾ
ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- 1945ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਈਐਨਏ ਮੁਕੱਦਮੇ
ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ, ਉੱਤੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੋਕ
42 ਲੋਕ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਨੇਪਾਲ ਚਲੇ ਗਏ।
1875 ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜੀ ਹਮਾਇਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਬਣਾਏ।
1889 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਅਹਿਮਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਐਲਾਨਿਆ।
ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ। 1849 ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹੇ ਗਏ, ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਗਏ, ਈਸਾਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਿਜਾਏ ਗਏ। ਕੋਹਿਨੂਰ ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ 'ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ'। 1928 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਵਰ੍ਹਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸਿਆਲਕੋਟ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਵੀ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਜ਼ਮ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਵਤਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਈ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਤੋਂ ਮੁੜਿਆ। ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ 1940 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪੈਂਟਨਵਿਲ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਲਾਇਲਪੁਰ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੋਲਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਕਪੂਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ।
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ 1931 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਹੱਦ ਲੱਭੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਮਰਦਾ ਤਾਰਾ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।
ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਜਿਸ ਦੀ 'ਸੁਬਹ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ' ਨੇ 1947 ਦੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ, 'ਇਹ ਉਹ ਸਵੇਰ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਉਡੀਕ ਸੀ'।
ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ, ਜਿਸਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕਪਤਾਨ ਬਣਿਆ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਕੋਲ ਜੰਮਿਆ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਉਸ ਪਾਗਲਪਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ।
ਲੂਣ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਦੇ ਹਡਾਲੀ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ। ਉਸ ਦਾ ਟ੍ਰੇਨ ਟੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਕਲਾਸਕੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਸਿੱਖ ਜੋ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 1982–1987 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੋ ਸਿੱਖ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਕਵਿੱਤਰੀ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ। ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵੈਣ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਵਰਕਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹਲਮ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।
ਅਦਾਕਾਰ ਜਿਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਲਨਾਇਕ ਬਣਿਆ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੱਖੇ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
1992 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੇਲੇ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ 1995 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਬੰਬ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕੋਡ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ 1968 ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਗਾਇਕ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਿਆ।
ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ, ਜਿਸਦਾ ਆਵਾਰਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ 420 ਵਾਲਾ ਫ਼ੱਕਰ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਕਾਹਿਰਾ ਤੱਕ ਪਿਆਰਿਆ ਗਿਆ।
ਸਨਮਾਨਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ, ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਝੰਗ ਦਾ ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਨ ਲਈ 1979 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।
ਮੋਗੇ ਦਾ ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਫ਼ਾਈਬਰ ਆਪਟਿਕਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੱਚ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਕੰਮ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।
ਪੰਜ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਚਿਹਰਾ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭਲਵਾਨ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣਿਆ।
'ਉੱਡਣਾ ਸਿੱਖ', ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਦਾ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੌੜਾਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗ਼ੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ।
ਜਿਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਦਾ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ, ਜਿਸਨੇ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਅਮਨ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਾਹ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਜਿਸ ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ II ਅਤੇ 1991–95 ਦੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਹਮਾਇਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਮੁਕਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਕੋਲ ਦੀਨਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੇਂਡੂ ਮੁੰਡਾ ਜੋ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਿਆ, ਸ਼ੋਲੇ ਦਾ ਵੀਰੂ।
ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ, ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟ ਲੂਣਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਲੇਖਕ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਜੋ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਆਇਆ।
ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ, ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸਪਿੰਨਰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਪਿੰਨ ਚੌਕੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਪਤਾਨ।